نماز جمعه، نمازی دو رکعتی که در ظهر روز جمعه به جای نماز ظهر و به جماعت می‌خوانند. نماز جمعه با حضور دست‌کم پنج نفر برپا می‌شود که یکی از آنها امام جمعه است. امام جمعه باید قبل از نماز دو خطبه برای نمازگزاران قرائت کند که دعوت به تقوا جزو مضامین آن است.
حکم فقهی برگزاری این نماز در سوره جمعه آمده است. روایات، نماز جمعه را حج مستمندان و موجب آمرزش گناهان شمرده‌اند و برخی روایات، ترک آن را مایه نفاق و فقر دانسته‌اند. نماز جمعه در زمان حضور امامان معصوم، واجب و در زمان غیبت بنابر نظر بیشتر مراجع تقلید واجب تخییری است.
در ایران نماز جمعه در دوران حکومت شاه اسماعیل اول رواج یافت و از آن پس در شهرهای بسیاری برگزار شد. در دوران جمهوری اسلامی در همه شهرهای کشور این نماز برپا می‌شود.
نماز جمعه یکی از شعائر اجتماعی مهم مسلمانان از صدر اسلام بوده و از نمادهای همبستگی مسلمانان شناخته می‌شود. با توجه به مسائل سیاسی-اجتماعیِ خطبه‌ها، نماز جمعه به نماز عبادی - سیاسی نیز مشهور شده است.
اهمیت و جایگاه نماز جمعه
نماز جمعه یکی از مهم‌ترین واجبات عبادی در دین اسلام است که در ظهر روز جمعه و به صورت جماعت برگزار می‌شود. نماز جمعه در کنار اجتماع روزانه برای نمازها، اجتماع سالانه نماز عید قربان و فطر و اجتماع حج که در کنار خانه خدا یکی از چهار اجتماع اسلامی است.
نماز جمعه یکی از جلوه‌های مردمی بودن حکومت اسلامی دانسته شده است و با عنوان «نماز عبادی-سیاسی» از آن یاد می‌شود. از نماز جمعه با عنوان نماز روشنگری و آگاه‌سازی آحاد جامعه، و تأمین کننده آگاهی همراه با ایمان و رسانه‌ای گسترده و پرنفوذ یاد شده است. جنبه‌های سیاسی نماز جمعه آن‌چنان قوی است که در دوران امویان و عباسیان اندک‌اندک جنبه‌های عبادی نماز جمعه تضعیف و نماز جمعه به یک نماد سیاسی و شعار دستگاه خلافت تبدیل شده بود.
اهمیت نماز جمعه در قرآن و احادیث
در قرآن سوره‌ای با نام سوره جمعه و با محوریت نماز جمعه نازل شده و مؤمنان با صراحت به ترک کارهای روزمره و حضور در این نماز دعوت شده‌اند. و گفته شده که حدود ۲۰۰ حدیث درباره نماز جمعه از پیامبر و امامان رسیده است. در احادیث نیز شرکت در نماز جمعه باعث آمرزش گناهان گذشته، کاهش سختی‌های قیامت، و پاداش‌های فراوان برای هر گام در مسیر نماز جمعه دانسته شده است و نیز گفته شده که خداوند آتش را بر بدن او حرام می‌کند و سبک‌شمردن آن باعث پریشانی و بی‌برکتی است. همچنین نقل شده که علی بن ابی‌طالب(ع) برخی زندانیان را به واسطه شرکت در نماز جمعه، آزاد می‌کرد. فیض کاشانی محدث و فقیه قرن یازدهم نماز جمعه را بافضیلت‌ترین واجب در اسلام دانسته است. و در حدیث دیگری نماز جمعه، حج مستمندان معرفی شده است
برگزاری نماز جمعه در مناطق مختلف اسلامی
نماز جمعه از زمان رسول خدا در مدینه همواره برپا می‌شد و پس از آن هم در دوران خلفای گوناگون در مرکز خلافت و شهرهای دیگر برگزار می‌شده است. گاه عواملی مانند رشد و توسعه شهرها وجود فِرَق و مذاهب گوناگون در یک شهر و ملاحظات سیاسی و امنیتی حکمرانان موجب می‌شد که در یک شهر چندین نماز جمعه برگزار شود. به گزارش ابن‌بطوطه در قرن هفتم در یازده مسجد بغداد نماز جمعه برپا می‌شد. در دوره ممالیک به سبب فزونی جمعیت، نماز جمعه در مساجد محلی و مدارس نیز برگزار می‌شد. ادعا شده است که بزرگ‌ترین نماز جمعه مسلمانان نماز جمعه‌ای است که در مکه و قبل از حرکت حاجیان به سرزمین عرفات برگزار می‌شود و حاجیان سراسر جهان در آن حضور دارند.
وجوب نماز جمعه
همه مسلمانان نماز جمعه را واجب می‌دانند. فقهای شیعه و اهل‌سنت برای اثبات وجوب نماز جمعه به آیه ۹ سوره جمعه و احادیث متعدد و اجماع استناد کرده و ترک‌کننده آن را شایسته عقوبت دانسته‌اند. نماز جمعه بر زنان، مسافران، بیماران و ناتوانان، بردگان و کسانی که بیش از دو فرسخ از محل اقامه نماز جمعه فاصله دارند واجب نیست.
در منابع فقهی مذاهب اسلامی فصلی از مبحث نماز (کتاب الصلوة) به موضوع نماز جمعه اختصاص دارد. نیز نگارش آثار فقهی و رساله‌های مستقل درباره نماز جمعه، به سبب جایگاه مهم این عبادت، از قرون اولیه متداول بوده است. در دوره صفویه و در پی رواج اقامه نماز جمعه در ایران رساله‌نویسی در این باره جدّی‌تر شد. بسیاری از فقهای صاحب‌نام رساله‌هایی درباره نماز جمعه به زبان عربی و فارسی تألیف کردند که برخی از آنها در رد یا دفاع از رساله‌های دیگر بود.
ممنوعیت خرید و فروش در هنگام نماز جمعه
خرید و فروش هنگام نماز جمعه بر اساس آیه ۹ سوره جمعه نهی شده است و بر اساس آیه ۱۰ همان سوره، بعد از اتمام نماز خرید و فروش و هر گونه اشتغال و کاری (مانند عیادت مریض، دیدار با برادارن ایمانی و...) محدودیتی ندارد.
آیت‌الله جوادی آملی از مراجع تقلید و مفسر قرآن بر این باور است که منظور از عبارت وَذَرُوا الْبَیْعَ در آیه ۹ سوره جمعه فقط خرید و فروش و بیع نیست بلکه منظور آن است که هر کاری است که جلوی رفتن به نماز جمعه را می‌گیرد جایز نیست و اگر کسی این کار را انجام داد معصیت کرده است هرچند که خرید فروش او درست است. وی همچنین معتقد است که اگر کسی در حال راه رفتن (سعی) به سوی نماز جمعه خرید و فروش بکند عیب ندارد، چون این مزاحم سعی نیست.
حکم نماز جمعه در دوران غیبت
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نُودِیَ لِلصَّلَاةِ مِن یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَیٰ ذِکْرِ اللَّـهِ وَذَرُوا الْبَیْعَ ۚ ذَٰلِکُمْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ»:ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چون برای نماز جمعه ندا در داده شد، به سوی ذکر خدا بشتابید، و داد و ستد را واگذارید. اگر بدانید این برای شما بهتر است.
سوره جمعه، آیه ۹
اقامه نماز جمعه در دوره غیبت امام معصوم از موضوعات بحث‌برانگیز در میان فقهای شیعه است که عده‌ای به حرمت آن، عده‌ای به وجوب تعیینی آن و عده‌ای دیگر به وجوب تخییری آن نظر داده‌اند.
- برخی فقهای متقدم شیعه از جمله سَلاّر دیلمی و ابن‌ادریس حلّی و به پیروی از ایشان بسیاری از فقهای متأخرتر از جمله فاضل هندی مشروعیت نماز جمعه را مشروط به حضور امام معصوم یا حضور فردی دانسته‌اند که از سوی او به امامت جمعه منصوب شده باشد. بنابر این اقامه نماز جمعه در دوران غیبت حرام خواهد بود.
- فتوای وجوب تعیینی نظریه دیگری درباره نمازجمعه در دوران غیبت است، که بنابر این نظریه هرگاه شرایط اقامه نماز جمعه فراهم باشد برپا کردن آن واجب است و این امر نیازی به نصب عام یا خاصِ امام معصوم ندارد. ولی حضور یا اجازه حاکم عادل یا امام عادل لازم است. شهید ثانی و نواده‌اش صاحب مدارک چنین فتوایی دارند. این نظر در دوره صفوی به ویژه با توجه به زمینه‌های اجتماعی و سیاسی موجود رواج یافت.
- از سوی دیگر بسیاری از فقهای ادوار میانی و متأخر شیعه از جمله مُحقق حلّی، علامه حِلّی، ابن‌فَهد حلّی، شهید اول، و محقق کرکی به وجوب تخییری قائل‌اند و مراد از وجوب تخییری نماز جمعه این است که در ظهر جمعه یا باید نماز جمعه خوانده شود یا نماز ظهر. نظریه وجوب تخییری در میان فقهای متأخر (از قرن سیزدهم به بعد) مقبولیت یافته است
نحوه برگزاری نماز جمعه
برای برپایی نماز جمعه در ابتدا دو خطبه (سخنرانی) خوانده می‌شود و پس از آن دو رکعت نماز جماعت به نیت نماز جمعه اقامه می‌گردد. این دو رکعت دو قنوت مستحبی دارد؛ یکی پیش از رکوع رکعت اول و دیگری پس از رکوع رکعت دوم.
شرایط برگزاری نماز جمعه
بیشتر فقهای شیعه معتقدند برای اقامه نماز جمعه حضور دست‌کم پنج نفر لازم است و برخی هفت نفر را لازم دانسته‌اند. حنفیان حضور حداقل سه تن علاوه بر امام جمعه، شافعیان و حنبلیان حضور حداقل چهل تن و مالکیان حضور دست‌کم دوازده تن از اهالی شهر را لازم دانسته‌اند. همچنین به نظر فقهای امامی لازم است بین دو نماز جمعه حداقل یک فرسخ فاصله باشد و اگر این شرط رعایت نشود نماز جمعه متأخر باطل خواهد بود.
مکان برگزاری
نمازهای جمعه معمولاً در مسجد جامع هر شهر برگزار می‌شوند که گاه به نام‌هایی چون مسجد اعظم، مسجد جماعت، مسجد جمعه و مسجد آدینه نیز خوانده می‌شود. جامع خواندن این مساجد به سبب برگزار شدن اجتماعاتی مانند نماز جمعه در آن بوده است. در برخی شهرها نیز مکانی به نام مُصَلّا ساخته شده است که نمازهای جمعه در آن برگزار می‌شود؛ مثل مصلای بزرگ تهران، مصلای قدس در قم و مصلای شهید مزاری در کابل.
خطبه‌های نماز جمعه
نماز جمعه با دو خطبه آغاز می‌شود که در واقع جانشین دو رکعت اول نماز ظهر هستند. به نظر بیشتر مراجع تقلید خطبه‌های جمعه باید پس از ظهر شرعی ایراد شود. به نظر مشهور فقهای شیعه خطبه دست کم باید مشتمل بر حمد خدا، صلوات بر پیامبر(ص)، وعظ و توصیه به تقوا و قرائت سوره‌ای کوچک از قرآن باشد. نمازگزاران باید انجام دادن هر کاری را که آنان را از شنیدن خطبه‌ها باز می‌دارد مانند صحبت کردن یا نماز خواندن ترک کنند. به گفته مرتضی مطهری قرآن از این دو خطبه با این‌که منبر و سخنرانی است، مانند نماز تعبیر به «ذکر الله» کرده است.
در حدیثی از امام رضا آمده است که: دو خطبه قرار داده شد تا در یکی حمد و تقدیس الهی باشد و در دیگری نیازها، هشدارها، دعاها، اوامر و دستوراتی را که با صلاح و فساد جامعه اسلامی در ارتباط است به آنها اعلام نماید.
شکل نماز جمعه و قنوت‌های آن
پس از دو خطبه، دو رکعت نماز جمعه خوانده می‌شود. خواندن سوره جمعه در رکعت اول و سوره منافقون در رکعت دوم یا سوره اعلی در رکعت نخست و سوره غاشیه در رکعت دوم پس از سوره حمد مستحب است. خواندن سوره‌ها با صدای بلند (جَهْر) نیز مستحب است. به نظر فقهای شیعه خواندن قنوت در رکعت اول قبل از رکوع و در رکعت دوم پس از آن مستحب است.
امام جمعه
| مناصب شرعی | |
| پیامبر | |
| امام | |
| قاضی | |
| حاکم شرع | |
| امام جمعه | |
| امام جماعت | |
| ولی فقیه | |
| مرجع تقلید | |
| امیر الحاج | |
| نایب خاص | |
| نایب عام | |
امام جمعه علاوه بر داشتن شروط لازم برای امام جماعت باید واجد شرایط دیگری نیز باشد از جمله بهره‌مند بودن از گفتار رسا، شجاعت و صراحت در بیان مطالب و آشنایی با مصالح اسلام و مسلمانان. همچنین بهتر است امام جمعه از میان عالم‌ترین و شریف‌ترین افراد برگزیده شود. محقق حلی فقیه شیعی در قرن هفتم هجری قمری در شرایع کمال عقل را در کنار ایمان و عدالت از شرایط امام جمعه برشمرده است. و از آنجا که نماز جمعه با حضور زنان تشکیل نمی‌شود در هیچ شرایطی برای زن امامتِ جمعه جایز نیست.
شیعیان و فقهای بیشتر مذاهب اهل‌سنّت برای صحت نماز جمعه (مانند دیگر عبادات بدنی) حضور یا اجازه حاکم وقت را شرط نکرده‌اند و به امامت علی(ع) در نماز جمعه هنگامی که عثمان در محاصره مخالفان بود، استناد کرده‌اند. با این همه، در طول تاریخ اسلام امامت جمعه همواره منصبی حکومتی بوده است.
امام جمعه‌های معروف
در ایران پس از استقرار جمهوری اسلامی و گسترش برگزاری نماز جمعه، شخصیت‌های شناخته‌شده‌ای به اقامه نماز جمعه پرداختند که مشهورترین آنها سید محمود طالقانی، و سید علی خامنه‌ای هستند که از سوی امام خمینی برای امامت جمعه تهران نصب شدند. علی مشکینی اردبیلی، عبدالله جوادی آملی، نیز از روحانیان نامداری هستند که نماز جمعه قم را برپا می‌کردند. در عراق عبدالمهدی کربلائی و سید احمد صافی بعد از سقوط نظام بعثی، دو امام جمعه کربلا شدند و نماینده آیت‌الله سید علی سیستانی مرجع تقلید ساکن عراق محسوب می‌شوند.
چند امام جمعه نیز در سال‌های نخستین دهه ۱۳۶۰ش در ایران در اثر حوادث تروریستی به شهادت رسیدند که به شهدای محراب معروف شدند. در عراق سید محمدباقر حکیم در سال ۱۳۸۲ش بعد از اقامه نماز جمعه در حرم امام علی در یک انفجار تروریستی به شهادت رسید. پیش از او سید محمد صدر (درگذشت:۱۳۷۷ش) در دوران حکومت صدام حسین در شهر کوفه در عراق نماز جمعه برپا می‌کرد و در یک حمله تروریستی شهید شد.غلامحسین جمی نیز از امام جمعه‌های مشهور ایران است که در طول دفاع مقدس و جنگ ایران و عراق نماز جمعه را در آبادان اقامه می کرد.
پیشینه برگزاری نماز جمعه
نماز جمعه قبل از هجرت و در سال دوازدهم بعثت در مکه تشریع شد. در این سال پیامبر اکرم(ص) که امکان برگزار کردن نماز جمعه در مکه را نداشت، در نامه‌ای از مُصعَب بن عُمَیر خواست که نماز جمعه را در مدینه اقامه کند بر اساسِ گزارشی دیگر نخستین نماز جمعه را اَسعَد بن زُرارَه و یا مصعب بن عمیر در مدینه اقامه کردند. با این حال، برخی دیگر این روایت را به دلیل نازل شدن حکم تشریع نماز جمعه پس از هجرت رد کرده و احتمال داده‌اند که مقصود، برگزاری نماز جماعت در روز جمعه بوده است.
براساس گزارش طبری اولین نماز جمعه و خطبه پیامبر اسلام(ص) در سال اول هجری، هنگام حرکت از قبا به مدینه، در محله بنی سالم بن عوف برگزار شد. پس از شهر مدینه اولین مکانی که در آن نماز جمعه برگزار شد روستای عبدالقیس در بحرین بود.
پس از عصر نبوی بر اساس گزارش‌های تاریخی اقامه نماز جمعه در دوره خلفای نخستین و نیز در دوره حکومت حضرت علی(ع) (سال ۳۵-۴۰ق) و امام حسن(ع) (سال ۴۰) متداول بود. برخی از روایات شیعه مانند خطبه شعبانیه پیامبر اکرم(ص) و پاره‌ای از خطبه‌های نهج البلاغه یادگار این نمازها هستند.
در دوران امویان (۴۱-۱۳۲ق) و عباسیان (۱۳۲-۶۵۶ق) نیز نماز جمعه را خلفا یا کارگزاران آنها اقامه می‌کردند خلفا امامان جمعه مرکز خلافت را منصوب می‌کردند و انتخاب خطبای جمعه سایر شهرها برعهده امیران و والیان همانجا بود.
شرکت ائمه در نماز جمعه
از دیدگاه شیعه، حاکمان جور و امامان جمعه و جماعت منصوب از طرف آنها مشروعیت نداشته و نمی‌توان به امامت آنان نماز خواند. با این حال، بر پایه برخی احادیث، امامان شیعه و پیروان ایشان از باب تقیه یا به دلایلی دیگر گاه در مراسم نماز جمعه شرکت می‌کردند. همچنین گاهی مخالفان حکومت‌ها برای ابراز مخالفت خود از شرکت کردن در نماز جمعه خودداری می‌نمودند. حاضر نشدن در نماز جمعه سابقه‌ای ناخوشایند برای اشخاص به شمار می‌رفت.
اقامه نماز جمعه‌های شیعه
گفته شده در دوران غیبت کبرا فقیهان شیعه که قدرت نداشتند نه خود نماز جمعه برپا می‌کردند و نه شرکت در نماز جمعه وابسته به سلاطین جور را صلاح می‌دانستند. با این حال موارد محدودی مثل دوران آل بویه یا حمدانیان از برپایی نماز جمعه از سوی شیعیان گزارش شده است.
از جمله قدیمی‌ترین گزارش‌های موجود درباره نماز جمعه در جوامع شیعی اقامه نماز جمعه در مسجد بَراثا (مسجد شیعیان در بغداد) در ۳۲۹ق به امامت احمد بن فضل هاشمیبود و حتی در فتنه سال ۳۴۹ق که نماز جمعه بغداد تعطیل شد وقفه‌ای در اقامه نماز جمعه در براثا پیش نیامد، ولی در سال ۴۲۰ق با انتصاب خطیبی سنّی‌مذهب از جانب خلیفه مدتی اقامه نماز متوقف شد. همچنین نماز جمعه در جامع ابن‌طولون در ۳۵۹ق و جامع ازهر در ۳۶۱ق برگزار می‌شد. قرائنی نیز بر اقامه نماز جمعه در قرون نخستین هجری در این شهرها دلالت دارد. رونق نماز جمعه در بین شیعیان از آغاز حکومت شیعی صفویه در ایران است.
نماز جمعه در ایران
عبدالجلیل قزوینی نویسنده شیعی در قرن ششم قمری گزارش کرده است که نماز جمعه در همه شهرهای شیعه‌نشین بر پا می‌شود و برای نمونه شهرهای قم، آوه، کاشان، ورامین و دیار مازندران را نام برده است.
دوره صفویه
نماز جمعه از دوره حکومت شاه اسماعیل اول صفوی (۹۰۵-۹۳۰) به تدریج در جامعه شیعی ایران گسترش یافت. علت این امر از یک سو انتقاد حکومت عثمانی از شیعیان به سبب برگزارنکردن نماز جمعه و از سوی دیگر تلاش علمای شیعه، به ویژه محقق کرکی، برای اشاعه نماز جمعه در ایران بود. از آنجا که سنّت اقامه نماز جمعه در میان شیعیان چندان رایج نبود و در میان علما مخالفان جدّی داشت رسمیت بخشیدن به آن در جامعه شیعی ایران به تدریج صورت گرفت. بحث و مناقشه درباره حکم نماز جمعه در زمان غیبت امام معصوم و وجوب و حرمت آن در عهد شاه سلیمان اول صفوی (حکومت: ۱۰۷۷ یا ۱۰۷۸-۱۱۰۵) به جایی رسید که وی مجلسی از فقها را با حضور وزیر اعظم خود ترتیب داد تا درباره حکم نماز جمعه به نتیجه‌ای واحد برسند.
شاه طهماسب اول (حکومت:۹۳۰-۹۸۴ق) به توصیه محقق کرکی برای هر شهری امام جمعه انتخاب کرد. در زمان شاه عباس اول (حکومت: ۹۹۶- ۱۰۳۸) رسماً منصب امامتِ جمعه ایجاد شد. معمولاً شیخ الاسلام هر شهر این منصب را داشت، اما گاه عالمانی که شیخ الاسلام نبودند مانند فیض کاشانی (درگذشت: ۱۰۹۱) به درخواست شاه، امامت جمعه را برعهده می‌گرفتند.
نخستین نماز جمعه را در عصر صفوی محقق کرکی در مسجد جامع عتیق اصفهان اقامه کرد. از دیگر امامان جمعه مهم این دوره شیخ بهایی (درگذشت: ۱۰۳۰ یا ۱۰۳۱)، میرداماد (درگذشت: ۱۰۴۱ق)، محمدتقی مجلسی (درگذشت: ۱۰۷۰ق)، محمدباقر مجلسی (درگذشت: ۱۱۱۰ یا ۱۱۱۱ق)، محمدباقر سبزواری (درگذشت: ۱۰۹۰) و لطف‌الله اصفهانی (درگذشت: ۱۰۳۲) بودند. در دوره صفوی تألیف کتاب‌هایی حاوی خطبه‌های نماز جمعه متداول شد که کتاب «بساتین الخطبا» نوشته میرزا عبدالله افندی (درگذشت: ح ۱۱۳۰) از مشهورترین آنهاست.
دوره قاجار
امامت جمعه در دوره قاجار (۱۲۱۰-۱۳۴۴ق) همچون دوره صفویه منصبی حکومتی بود. توجه به نام بسیاری از ائمه جمعه شهرهای بزرگ در دوره افشاریه (۱۱۴۸-۱۲۱۰ق) و قاجاریه نشان می‌دهد که منصب امامت جمعه در این دوران جنبه موروثی یافته بوده است و برخی خاندان‌ها آن را برعهده داشته‌اند، از جمله خاندان خاتون آبادی در تهران، خاندان مجلسی در اصفهان، و محمد مقیم یزدی در یزد.
دوره پهلوی
در دوران پهلوی (۱۳۰۴-۱۳۵۷ش) امامان جمعه به ویژه در شهرهایی مانند تهران چون ارتباط رسمی با حکومت داشتند غالباً از مقبولیت مردمی برخوردار نبودند و اقامه نماز جمعه نیز چندان رونق نداشت. گفتنی است که برخی فقیهان شیعه بر پایه فتوای خود اقدام به برپایی نماز جمعه می‌کردند، آن را اقامه می‌کردند که با اقبال بیشتری مواجه می‌شد. از جمله در قم سید محمدتقی خوانساری، محمد علی اراکی و سید احمد شبیری زنجانی در مسجد امام حسن عسکری(ع) نماز را قامه می‌کردند، سید محمدتقی غضنفری در شهر خوانسار از حدود سال ۱۳۱۰ق تا زمان رحلتش ۱۳۵۰ قمری، حسینعلی منتظری در نجف‌آباد، حاج آقا رحیم ارباب و سید جلال‌الدین طاهری در اصفهان، و سید محمدحسین طهرانی در تهران.براساس برخی گزارش‌ها سید محمود طالقانی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی(سال ۱۳۴۷ش) در مسجد جامع نارمک در تهران و مدتی نیز درزمان حبس در زندان قصر در دوران پهلوی نماز جمعه را اقامه می‌کرده است.
دوره جمهوری اسلامی
پس از انقلاب اسلامی (۱۳۵۷ش) برگزاری نماز جمعه در ایران دوباره رونق یافت. به گفته یکی معاونان شورای سیاستگذاری ائمه جمعه در مرداد ۱۴۰۳، هر هفته حدود ۹۰۰ نماز جمعه در ایران برگزار می‌شود. اولین نماز جمعه در این دوره به امامت سید محمود طالقانی (درگذشت: ۱۳۵۸ش) - که امام خمینی وی را به این سمت انتخاب کرده بود - در ۵ مرداد ۱۳۵۸ش در دانشگاه تهران برگزار شد.
دومین امام جمعه تهران نیز آیت‌الله منتظری بود که در فاصله کوتاهی بعد از انتصاب به قم رفت و از امامت جمعه تهران استعفا کرد و آیت‌الله خامنه‌ای امامت جمعه تهران را برعهده گرفت.
مردم سایر شهرها نیز تقاضای تعیین امام جمعه کردند. با گسترش اقامه نماز جمعه در ایران، امام خمینی به پیشنهاد آیت‌اللّه خامنه‌ای که در آن زمان رئیس‌جمهور بود مسئولیت ساماندهی و پیگیری مسائل مربوط به نماز جمعه را به مرکزی در قم سپرد و در ۱۳۷۱ با حکم آیت‌اللّه خامنه‌ای در مقام رهبر جمهوری اسلامی ایران شورایی با عضویت نه تن از روحانیان به نام شورای سیاستگذاری ائمه جمعه مسئولیت این کار را بر عهده گرفت.
دانشنامه نماز جمعه
دانشنامه نماز جمعه، به معرفی موضوعات مرتبط با نماز جمعه با رویکرد دانشنامه‌ای می‌پردازد. این مجموعه به شورای سیاستگذاری ائمه جمعه وابسته است و موضوعاتی همچون مفاهیم، احکام، وقایع، افراد مؤثر در نماز جمعه، بناها و آثار مرتبط با نماز جمعه را پوشش می‌هد. همچنین در کتاب دانشنامه ائمه جمعه کشور اثر سیدمحمدکاظم مدرسی و میرزامحمد کاظمینی، تعدادی از امامان جمعه پس از انقلاب اسلامی معرفی شده‌اند.
نگارخانه
- نماز جمعه در بحرین
- نماز جمعه اصفهان
- نماز جمعه در بنگلادش
یادداشت