نَماز اِسْتغاثه از نمازهای مستحبی است که برای رهایی از گرفتاری‌ها و برآورده شدن حاجات در زمان سختی خوانده می‌شود. دلیل نام‌گذاری آن، خواندنش با حالت زاری و تضرع برای طلب یاری خداوند است و برای استجابت دعا بسیار مؤثر است.
برخی چون استغاثه را نوعی عبادت می‌دانند، نماز استغاثه به غیرخدا را نیز شرک به خداوند تلقی کرده، از آن نهی می‌کنند. در جواب این شبهه گفته شده است عبادت نوعی رفتار و گفتار است که از اعتقاد به الوهیت سرچشمه می‌گیرد؛ بنابراین نمی‌توان استغاثه را که نوعی استمدادطلبی است مساوی با عبادت دانست؛ همچنین در کتب روایی اهل سنت از سیره پیامبر اکرم(ص) استغاثه نقل شده است.
در کتاب‌های ادعیه چند نوع نماز استغاثه توصیه شده است نظیر:
- نماز استغاثه به خدا: چنانکه از امام صادق(ع) نقل شده، هر گاه کسی استغاثه‌ای به درگاه خداوند داشت، دو رکعت نماز بخواند و سپس سر به سجده گذاشته، و بگوید: «یا مُحَمَّدُ یا رَسُولَ اللَّهِ یا عَلِی یا سَیدَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ بِکمَا أَسْتَغِیثُ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی یا مُحَمَّدُ یا عَلِی أَسْتَغِیثُ بِکمَا یا غَوْثَاهْ بِاللَّهِ وَ بِمُحَمَّدٍ وَ عَلِی وَ فَاطِمَةَ» (ای محمد، ای رسول خدا، ای علی ای آقای مردان و زنان با ایمان، به واسطه شما به پیشگاه الهی استغاثه می‌کنم. پناه می‌برم به خدا و محمد وعلی و فاطمه)و نام امامان را ذکر کند و بعد بگوید: «أَتَوَسَّلُ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی».(به خداوند متعال توسل می جویم) در جوامع روایی، نماز دیگری نیز با نام نماز استغاثه به خداوند، با شیوه متفاوتی نقل شده است.
- نماز استغاثه به حضرت فاطمه(س): روایت شده است که هرگاه حاجتی پیش آمد و سینه از آن تنگ شد، دو رکعت نماز خوانده شود. پس از سلام نماز، سی مرتبه تکبیر گفته شود، سپس تسبیحات حضرت زهرا(س) بجا آورده شود. به سجده رفته و صد مرتبه گفته شود: «یا مَوْلاتی یا فاطِمَةُ اَغیثینی» (ای سرپرستم‌ای فاطمه به فریادم برس). سپس گونه راست بر زمین گذاشته و همین ذکر صد مرتبه تکرار شود. بعد، گونه چپ بر زمین گذاشته و صد مرتبه دیگر تکرار شود. دوباره به سجده رفته و صد و ده مرتبه گفته شود، سپس حاجت خود را یاد کنید. به درستی که خداوند آن را برآورده می‌کند.
- استغاثه به معصومان(ع): امام صادق(ع) فرموده‌اند که هرگاه حاجتی داشتید و خواستید از خدا طلب کمک کنید، دو رکعت نماز بخوانید. پس از نماز، در سجده بگویید: «یا محمد یا علی؛ ای آقای مؤمنین و مؤمنات، به شما استغاثه می‌کنم به سوی خدا، یا محمد یا علی، استغاثه می‌کنم به شما، استغاثه به خدا می‌کنم و استغاثه می‌کنم به محمد و علی و فاطمه و [بقیه ائمه(ع) را بشمارید]، به شما توسل می‌کنم به سوی خدا. اگر این عمل را انجام دهید، ان‌شاءالله در همان ساعت به فریادتان می‌رسند.
- استغاثه به امام زمان(عج): «غوث» یکی از القاب امام زمان(عج) است و در برخی دعاها مانند دعای فرج و زیارت آل‌یاسین به کار رفته است.
دانشمندان شیعه دو نحوه استغاثه به امام زمان را ذکر نموده‌اند:
- نماز و زیارت استغاثه: براساس مصباح کفعمی، برای استغاثه به امام زمان(عج) باید دو رکعت نماز خواند. در رکعت اول پس از سوره حمد، سوره فتح و در رکعت دوم سوره نصر خوانده می‌شود. پس از نماز، دعایی که با عبارت «سَلامُ اللهِ الکامِلُ التّامُّ الشّامِلُ العامُّ…» شروع می‌شود، خوانده شده و سپس حاجت طلب می‌شود. کفعمی توصیه کرده که این نماز باید در زیر آسمان (بدون سقف) و با غسل قبلی به جا آورده شود. شیخ محمود عراقی، نویسنده کتاب دارالسلام، این عمل را تجربه کرده و آثار عجیبی از آن دیده است.
- نماز استغاثه به حضرت حجت(عج): این نماز دو رکعت است و در زیر آسمان، بر بالای بام و با سر برهنه خوانده می‌شود. پس از نماز، با سر برهنه، امام زمان(عج) را با عبارت «یا حُجَّةُ الْقآئِمُ» ۵۹۵ مرتبه (عدد ابجد) صدا زد. این نماز توسط صدر الاسلام همدانی مطرح شده و ایشان نیز آن را تجربه کرده‌اند.