تسبیحات حضرت زهرا(س) ذکری شامل ۳۴ بار الله اکبر، ۳۳ بار الحمدلله و ۳۳ بار سبحان الله. بنابر روایات، این ذکر را پیامبر(ص) به حضرت زهرا(س) آموخت. در منابع حدیثی، روایات فراوانی درباره اهمیت تسبیحات حضرت زهرا(س) پس از نمازهای واجب روزانه آمده و جزو مشهورترین تعقیبات شمرده می‌شود و امام باقر(ع) آن را مصداق یاد خدا و ذکر کثیر دانسته است.
آموختن تسبیحات به حضرت زهرا(س)
بر اساس روایتی که از زبان امیرالمؤمنین در منابع شیعی ثبت شده است، این ذکر را پیامبر اکرم به حضرت زهرا(س) آموزش داد. طبق این روایت، حضرت زهرا(س) که از زیادی کارهای روزانه به سختی افتاده بود، قصد داشت از پدرش خادمی برای خانه بخواهد، اما پیامبر در پاسخ به درخواست وی، این تسبیح را به ایشان آموخت و آن را از هر خادمی بالاتر دانست و حضرت زهرا(س) از آموختن این تسبیح خرسند شد.
گفته شده چون فاطمه(س) سبب تشریع این تسبیح بود، این تسبیح به حضرت زهرا(س) منسوب شد.
شرایط و احکام تسبیحات
تسبیحات حضرت زهرا(س) پس از هر نماز (واجب یا مستحب) مستحب است اما ذکر آن پس از نماز صبح مستحب مؤکد است. چنان‌که از متون روایی شیعه بر می‌آید گفتن تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها شرایطی دارد:
- حفظ و رعایت ترتیب اذکار و تعداد هر ذکر؛ (اول الله‌اکبر ۳۴ بار، الحمدلله ۳۳ بار و بعد سبحان‌الله ۳۳ مرتبه)؛ جایز است ذکر سبحان الله جلوتر از ذکر الحمد لله گفته می‌شود، ولی بهتر آن است که ذکر الحمد لله جلوتر گفته شود.
- حضور قلب و توجه معنوی در هنگام تسبیح؛
- آغاز کردن ذکر تسبیح بلافاصله پس از پایان نماز و بدون برهم زدن حالت نماز و انجام کاری دیگر؛
- رعایت موالات بین اجزای تسبیح به معنای فاصله نیانداختن بین اذکار و قطع نکردن تسبیح با کاری دیگر.
- بناگذاشتن بر کمتر در صورت شک در تعداد تسبیحات.
- گفتن یک بار لا اله الا الله پس از تسبیحات.
اهمیت تسبیحات در روایات
در منابع حدیثی، روایات متعددی در باب اهمیت تسبیحات حضرت زهرا(س) نقل شده است:
- ابو هارون مکفوف می‌گوید: امام صادق(ع) به من فرمود: ای ابو هارون، ما کودکان خود را همان‌گونه که به نماز فرمان می‌دهیم به تسبیح حضرت زهرا(س) نیز امر می‌کنیم. پس بر این ذکر مداومت کن. زیرا هر بنده‌ای بر آن مداومت کند، تیره‌بخت نمی‌شود.
- امام باقر(ع) فرمود: هر کس تسبیح حضرت زهرا(ع) را بگوید سپس طلب آمرزش کند آمرزیده خواهد شد. این تسبیح به زبان یک صد مرتبه است ولی در میزان عمل یک هزار تسبیح به‌شمار می‌رود، و شیطان را دور می‌کند، و خداوند رحمان را خشنود می‌سازد.
- از امام باقر(ع) روایت شده است: از جهت حمد و ذکر، خدا با چیزی بهتر از تسبیح حضرت فاطمه زهرا(س) عبادت نشده است. اگر عملی بهتر از آن بود، پیامبر خدا آن را به زهرا(س) عطا می‌کرد.»
- از امام صادق(ع) روایت شده است: هر کس پس از نماز واجب، با تسبیح فاطمه(س) صد بار به تسبیح خدا بپردازد، و به دنبال آن یک بار «لا اِلهَ اِلَّا الله» بگوید، آمرزیده می‌شود.»
- در حدیث دیگری از آن حضرت روایت شده است: تسبیح فاطمه زهرا(س) هر روز بعد از هر نماز، از هزار رکعت نماز در هر روز، نزد خدا محبوب‌تر است.»
- از امام صادق(ع) روایت شده است: هر کس بعد از نماز واجب، پیش از به هم خوردن حالت جلوس تشهد و سلام و قبل از رفتن سراغ کاری دیگر، تسبیح فاطمه زهرا(س) بگوید، خداوند او را می‌آمرزد.»
- محمد بن مسلم ثقفی کوفی نقل کرده است که امام باقر(ع) فرمود: تسبیح حضرت فاطمه (س) مصداق همان ذکر کثیر است که خدای متعال در قرآن به آن، فرمان داده است تا او را فراوان یاد کنیم.
- ذکر تسبیح حضرت زهرا(س) پیش از خواب در روایات متعددی توصیه شده است.
تسبیحات و تربت شهید
نقل شده است که حضرت فاطمه(س) بعد از آنکه دستور تسبیحات معروف را از رسول اکرم(ص) دریافت کرد، در ابتدا، رشته‌ای از پشم تابیده آماده کرد و به عدد تسبیحات به آن گره زد و با دست خویش آن را می‌چرخاند و تکبیر و تسبیح و تحمید می‌گفت تا اینکه عمویش حمزة بن عبدالمطلب شهید شد، پس حضرت فاطمه از تربت قبر او خاک برداشت و تسبیح ساخت و با آن تسبیح می‌گفت، و مردم نیز چنان کردند و چون سیدالشهداء شهید شد، مردم از تربت او -که فضیلت بیشتری دارد- تسبیح ساختند و با آن به ذکر پرداختند.مرتضی مطهری بعد از ذکر این واقعه تاریخی می‌گوید این عملکرد حضرت فاطمه(س) معنادار است یعنی بر ارزش و اهمیت شهید دلالت می‌کند.
کتاب شناسی
آثاری درباره جایگاه وفضیلت تسبیحات حضرت زهرا(س) تألیف یافته که برخی از آن‌ها به قرار زیر است:
- تسبیحات حضرت زهرا (ع) نوشته عدنان زعفرانی که در سال۱۳۷۵ش. از سوی نشر نیک معارف در تهران منشر شده است.
- فضائل ذکر تسبیحات حضرت زهرا (س) نوشته حسن رجایی که از سوی نشر فقه در قم سال ۱۳۹۸ش. منتشر شده است. کتاب به بررسی این موضوع از دیدگاه روایات پرداخته است.
- تسبیح ناب فاطمه (ع): شرح تسبیحات حضرت زهرا (ع) نوشته حسن خادمیان نوش آبادی که در سال ۱۳۸۳ش. در قم از سوی نشر مشهور منتشر شده است. محتوای کتاب شرحی است بر تسبیحات حضرت زهرا(س).
یادداشت