جهر

جَهْر در مقابل اِخفات و به معنی بلند و آشکار کردن صدا است. بنابر مشهور جهر در خواندن حمد و سوره در نماز صبح و دو رکعت اول نمازهای مغرب و عشا، بر نمازگزار مرد واجب است. جهر در ابواب نماز، حج و دیه دارای احکامی است. گروهی از فقیهان ملاک جهر را آشکارشدن جوهر صدا دانسته و تشخیص آن را بر عهده عُرف می‌دانند. فقها جهر در مواردی مانند نماز آیات، نماز جمعه، نماز عیدین، نماز باران، قنوت و تلبیه مردان را مستحب می‌دانند. به نظر مشهور فقیهان جهر در سایر ذکرهای نماز بر مأموم مکروه است. البته در تسبیحات اربعه اِخفات (آهسته خواندن) واجب است.

کسی که بر دیگری آسیبی وارد کرده که به سبب آن نمی‌تواند جوهر صدای خود را آشکار کند، باید به او دیه کامل پرداخت نماید.

مفهوم‌شناسی و جایگاه

جهر در مقابل اِخفات و به معنی بلند و آشکار کردن صدا است. گروهی از فقیهان ملاک جهر را آشکار شدن جوهر صدا دانسته و تشخیص آن را بر عهده عرف می‌دانند. به‌گفته فقیهان در رعایت جهر نباید صدا از حد متعارف بالاتر رود و شبیه فریاد‌زدن شود. از این موضوع در بخش‌های نماز، حج و دیه سخن به میان آمده است. اصطلاح جهر در علم تجوید نیز به معنی حبس شدن جریان نفَس و آزادشدن یکباره آن، هنگام تلفظ برخی حروف به‌کار‌رفته است. ۱۸ حرف از ۲۸ حرف زبان عربی که چنین صفتی دارند به «حروف مَجْهوره» (در مقابل مَهْمُوسه که به دیگر حروف اشاره دارد.) معروف‌اند.

احکام جهر

فقیهان شیعه موارد وجوب، استحباب، جواز و کراهت جهر را بیان کرده‌اند که عبارتند از؛

موارد وجوب جهر

بنابر مشهور جهر در خواندن حمد و سوره پس از آن بر نمازگزار مرد در نماز صبح و دو رکعت اول نمازهای مغرب و عشا، واجب است. گفته شده بر وجوب جَهر به بَسمله در نمازهای صبح، مغرب و عشا و جمعه و بر مستحب‌بودن آن در نمازهای اخفاتی، اجماع وجود دارد. به‌نظر فقیهان اگر نمازگزار از روی عمد موارد واجب آهسته یا بلند‌خواندن را رعایت نکند، نمازش باطل و اگر از روی فراموشی یا ندانستن مسئله باشد، صحیح است.

اگر فردی بر کسی آسیبی وارد کند که نتواند جوهر صداى خود را آشكار نماید، پرداخت دیه کامل بر کسی که به او آسیب وارده کرده واجب است.

موارد جهر مستحب و جایز

جهر در موارد زیر از دیدگاه فقیهان مستحب دانسته شده است:

همچنین جهر در موارد زیر جایز شمرده شده و نمازگزار می‌تواند آنها را با صدای بلند یا آهسته بخواند:

جهر مکروه

مشهور فقها جهر در ذکرهای نماز جز حمد و سوره و تسبیحات اربعه را بر مأموم مکروه می‌دانند. در تسبیحات اربعه اخفات واجب است.

• اخفات