تسبیحات اربعه، ( «سبحان اللّه و الحمد للّه و لا اله الّا و اللّه اکبر» )چهار ذکری است که در نمازهای روزانه سه یا چهار رکعتی و در برخی اذکار خوانده می‌شود. این چهار ذکر عبارتند از: «سُبْحانَ اللهِ»، و «اَلْحَمْدُ لِلهِ»، و «لا إلهَ إلاّ اللهُ»، و «اللهُ أکْبَرُ» (پاک و منزّه است خداوند، و ستایش مختصّ خداست، و معبودی جز خدا نیست، و خداوند بزرگتر است).
علت نامگذاری
تسبیحات اربعه از چهار ذکر سُبْحانَ اللهِ(تسبیح)، الْحَمْدُ لِلهِ(تحمید)، لا إلهَ إلاّ اللهُ(تهلیل)، و اللهُ أکْبَرُ(تکبیر) تشکیل شده است. با این حال به این چهار ذکر تسبیحات اربعه گفته می‌شود با این که فقط بخش اول تسبیح است و بقیه تحمید و تهلیل و تکبیر. شیخ انصاری علت این نامگذاری را یا ناشی از غلبه دادن تسبیح بر سایر اذکار دانسته و یا علت را این دانسته که چون مفهوم همه این اذکار به نوعی پیراسته ساختن و نتزیه خداوند از صفات بشری است و این مفهوم همان مفهوم تسبیح است به همین دلیل این چهار ذکر، به تسبیحات اربعه معروف شده است. «الحمد الله» به توحید افعالی،«لا اله الا الله» به توحید اسمائی و صفاتی، و «الله اکبر« اشاره به توحید ذاتی خداوند دارد. و «سبحان الله» نشان دهنده تنزیه خدا از تمام مراتب تصور شده است.
جایگاه معنوی
در روایاتی چهار گوشه کعبه، به تسبیحات اربعه مرتبط شده است: «امام صادق علیه‌السلام فرمود: « كعبه چهارگوش است چون محاذى بیت المعمور است. بیت المعمور چهارگوش است، چون محاذى عرش است. عرش چهارگوش است چون كلماتى كه دین اسلام بر آن استوار است چهار است: ۱ـ سبحان الله ۲ـ الحمد لله ۳ـ لا إله إلاّ الله ۴ـ الله اكبر.»
ثواب و فضیلت
علامه مجلسی در جلد ۹۰ بحار الانوار، فصلی را به معنا و فضیلت‌های تسبیحات اربعه اختصاص داده است. درروایتی پیامبر(ص) از تسبیحات اربعه به عنوان «سید التسابیح» (سید وسرور تسبیحات) یاد کرده که ۳۰ بارگفتنش در هر روز دارای آثاری است که آمرزش گناهان یکی از آنهاست. خواندن تسبیحات اربعه همچنین برای نزدیک شدن به خداوند و دفع بلاهای دنیوی و استجابت دعاها سفارش شده است.
حکم شرعی
در نمازهای روزانه، (نماز ظهر، عصر، مغرب و عشا) ذکر تسبیحات اربعه (سُبْحانَ اللهِ والْحَمْدُ لِلهِ و لا إلهَ إلاّ اللهُ و اللهُ أکْبَرُ) در رکعت‌های سوم و چهارم به جای حمد و سوره خوانده می‌شود. به فتوای برخی مراجع تقلید، در رکعت سوم و چهارم، تسبیحات اربعه باید سه مرتبه خوانده شود و بعضی دیگر مراجع، خواندنِ یک مرتبه را کافی می‌دانند. هم چنین هنگامی که وقت نماز تنگ است، نمازگزار باید فقط یک بار این ذکر را بخواند.
علاوه بر نمازهای روزانه، ذکر تسبیحات اربعه در نماز جعفر طیار پس از خواندن سوره (سیصد مرتبه)، در نماز مشترک شب‌های ماه رمضان (هفت مرتبه) و در اعمال ماه جمادی‌الآخر بعد از اتمام نمازِ مشترک (هفتاد مرتبه) خوانده می‌شود.
- تکبیر
- تسبیح
- تحمید
- ذکر
یادداشت