ارکان نماز

ارکان نماز تعدادی از واجبات نماز که کم یا زیاد شدن عمدی یا سهوی آنها موجب باطل شدن نماز می‌شود. مشهور فقیهان شیعه، ارکان نماز را عبارت از: نیت، قیام، تکبیرة الاحرام، رکوع و دو سجده می‌دانند.

تعریف رکن

رُکن به معنای اساس و ستون هر چیز، و در عبادات شرعی، جزئی است که کم و زیاد کردن عمدی یا سهوی آن موجب بُطلان عبادت می‌شود. برخی اجزاء نماز، حج و عمره، رکن آنها به شمرده می‌شود.

ارکان نماز

به گفته علامه حلی، بنابر قول مشهور ارکان نماز پنج مورد است که عبارتند از: نیت، قیام، تکبیرة الاحرام، رکوع و دو سجده. منظور از نیت همان انجام نماز به قصد انجام فرمان خداوند و تقرب به اوست که از آن گاهی به داشتن داعی(قصد) تعبیر می‌شود. حاضر ساختن چیزی در ذهن یا جاری ساختن الفاظی بر زبان در نیت لازم نیست. مراد از قیام، ایستاده بودن هنگام تکبیرة الإحرام و همچنین قیامِ متّصل به رکوع است یعنی از حالتِ ایستاده به رکوع رفتن.

طبق قاعده لاتعاد، قبله، وقت نماز و طهارت نیز جزو ارکان نماز شمرده شده است. ازاین‌رو، برخی ارکان نماز را نه مورد دانسته‌اند که عبارتند از: قبله، وقت نماز، طهارت، رکوع، سجده، نیت، تکبیرة الاحرام، قیام هنگام تکبیرة الاحرام و قیامِ متصلِ به رکوع.

برخی فقیهان گذشته، رو به قبله بودن در حال اختیار را از ارکان نماز شمرده‌ و برخی نیز، قرائت نماز را رکن می‌دانستند.

اضافه یا کم کردن رکن

مشهور فقیهان معتقدند کم یا زیاد کردن ارکان نماز، چه عمدی و چه سهوی، موجب بطلان نماز می‌شود؛ اما برخی نظر داده‌اند که زیاد کردن سهوی رکن نماز را باطل نمی‌کند و عده‌ای نیز تنها زیاد کردن سهوی تکبیرةالاحرام را غیرمبطل دانسته‌اند. صاحب عروه نیز زیادی در نیت را قابل تصور ندانسته و تکرار قصد و تصور نماز در ذهن را موجب بطلان نمی‌داند. همچنین فقها می‌گویند اگر نمازگزار رکنی را فراموش کند، تا پیش از وارد شدن به رکن بعدی باید آن را به‌جا آورد.