سوره ذاریات پنجاه و یکمین سوره و از سورههای مکی قرآن است که در جزء ۲۶ و ۲۷ قرآن جای دارد. ذاریات جمع ذاریه به معنای باد است. موضوع اصلی سوره ذاریات، قیامت است. در این سوره همچنین به توحید و نشانههای خدا در آفرینش، مهمانی فرشتگان در خانه ابراهیم(ع) و مأموریتشان برای عذاب قوم لوط، داستان موسی (ع) و سرگذشت قوم عاد، قوم ثمود و قوم نوح پرداخته شده است.
از آیات مشهور این سوره، آیه ۵۶ است که عبادت خداوند را هدف از آفرینش انسان و جنیان معرفی میکند. در روایات، فضایلی برای قرائت این سوره بیان شده، از جمله آمده است خداوند زندگی تلاوتکننده را اصلاح میکند و به او روزی گسترده میدهد.
هدف از آفرینش انسان
﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ٥٦﴾ [ذاریات:56] ﴿و جن و انس را نیافریدم جز برای آنکه مرا بپرستند ٥٦﴾
بنابر نظر تفسیر المیزان، طبق این آیه، هدف از آفرینش، فقط عبادت خدا است و عبادت هدف اصلی خلقت انسان است که در پرتو آن مشمول رحمت و مغفرت الهی خواهد شد و معرفت و اخلاص نیز از اهداف نهایی عبادت است .[۱۶] یا برخی از آنها هدف میانی و برخی هدف نهایی و نتیجه هستند.[۱۷]در روایتی از امام حسین (ع) در تفسیر آیه است که فرمود:«ای مردم! به درستی كه خداوند خلق خود را نيافريده است، مگر آنكه به او معرفت پيدا كنند.و پس از معرفت او را عبادت کنند و به واسطه عبادت و بندگی او از عبادت و بندگی غير او بی نیاز گردند. در اين حال مردی گفت: ای پسر رسول خدا! معرفت خداوند عزّوجلّ چيست؟
حضرت فرمود: معرفت و شناخت اهل هر زمان، امام خود را كه واجب است از او اطاعت و پيروی نمايند.» [۱۸]
داستانها و روایتهای تاریخی سوره ذاریات
داستان ورود فرشتگان بر ابراهیم: ورود فرشتگان، ناشناس بودن آنان برای ابراهیم، آوردن گوسالهای بریان برای آنان، نخوردن فرشتگان از گوساله، ترس ابراهیم از آنان، بشارت فرزند به ابراهیم از سوی فرشتگان، شگفتی همسر ابراهیم از مژده، پرسش ابراهیم از مأموریت فرشتگان، پاسخ آنان مبنی بر عذاب قوم لوط و نجات مؤمنان از میان آنان (آیههای ۲۴-۳۶)؛
فرستادن موسی به سوی فرعون، رویگردانی فرعون و یارانش و اتهام سحر و دیوانگی به موسی، غرق شدن آنان در دریا (آیههای ۳۸-۴۰)؛
عذاب قوم عاد با تند باد مُهلک (باد عقیم و تند باد بی باران)(آیههای ۴۱-۴۲)؛
دعوت ثمود به ایمان و مهلت به آنان و سرپیچی از امر خداوند، نزول عذاب بر آنان (آیههای ۴۳-۴۵)
عذاب قوم نوح (آیه ۴۶)؛
اتهام سحر و دیوانگی به پیامبران پیشین (آیه ۵۲).
فضیلت و خواص
مقالهٔ اصلی: فضائل سور
در تفسیر مجمع البیان از پیامبر(ص) روایت شده است اگر کسی سوره ذاریات را قرائت کند، به ازای هر بادی که میوزد، ده پاداش به او داده میشود.[۱۹] شیخ صدوق هم به نقل از امام صادق(ع)، نوشته است هر كس سوره ذاريات را در روز يا شب تلاوت كند، خداوند زندگیاش را اصلاح میکند و به او روزی گسترده میدهد و قبر او را با چراغی كه تا روز قيامت مىدرخشد، روشن مىکند.[۲۰]
