سوره عادیات یا والعادیات صدمین سوره و از سورههای کوچک قرآن است که یازده آیه دارد و با قسم آغاز میشود. نام سوره از آیه اول آن گرفته شده است و به معنای دوندگان و تیزتکها است. درباره مکی یا مدنی بودن عادیات اختلاف است. این سوره در جزء سیام قرآن قرار دارد.
سوره عادیات به جهادگران و زندهشدن مردگان در روز قیامت میپردازد و از ناسپاسی انسان سخن میگوید. در فضیلت تلاوت آن آمده است هر کس سوره والعادیات را بخواند، و بر آن مداومت کند، خداوند روز قیامت او را با امیرمؤمنان(ع) مبعوث میکند و در جمع او و میان دوستان او خواهد بود. سوره عادیات را در رکعت دوم نماز جعفر طیار میخوانند.
جنگ ذاتُ السَلاسِل و پیروزی علی(ع) بر کافران
سوره عادیات نقل شده است این سوره بعد از جنگ «ذاتُ السَلاسِل» نازل شد. در سال هشتم هجری به رسول خدا(ص) خبر دادند دوازده هزار سوار در سرزمین «یابس»(وادی یابس یا بیابان شنزار [۹] ) [یادداشت ۱]جمع شده و با یکدیگر عهد کردهاند تا پیامبر(ص) و علی(ع) را به قتل نرسانند و جمعیت مسلمانان را متلاشی نکنند، از تلاش دست نکشند! پیغمبر اکرم(ص) جمع شماری از اصحاب خود را به سرکردگی برخی از صحابه [یادداشت ۲]به سراغ آنان فرستاد؛ ولی بعد از گفتگوهایی بدون نتیجه بازگشتند. سرانجام پیغمبر اکرم(ص) علی(ع) را با گروه بسیاری از مهاجر و انصار به نبرد آنان فرستاد. لشکر مسلمانان بهسرعت به سوی دشمن حرکت کردند و شبانه راه رفتند و صبحگاهان دشمن را در حلقه محاصره گرفتند. نخست اسلام را بر آنان عرضه کردند، اما چون نپذیرفتند، به آنان حمله کردند و آنان را شکست دادند و عدهای را اسیر کردند و اموال فراوانی به غنیمت گرفتند.
هنوز امام علی(ع) و سربازان به مدینه برنگشته بودند که سوره «و العادیات» نازل شد. پیغمبر خدا(ص) آن روز این سوره را در نماز صبح قرائت کرد. بعد از تمام شدن نماز، اصحاب گفتند: این سوره را تا به حال نشنیده بودیم! پیامبر(ص) فرمود: «آری، علی(ع) بر دشمنان پیروز شد و جبرئیل دیشب با آوردن این سوره به من بشارت داد». چند روز بعد علی(ع) با غنیمتها و اسیران به مدینه وارد شد.[۱۰]
معنای کنود در آیه
تفسیر نمونه «کَنُود» را در اصل زمینى دانسته که چیزى از آن نمىروید و به انسان ناسپاس و بخیل نیز اطلاق مىشود. این تفسیر همچنین میگوید که ابوالفتوح رازی حدود پانزده معنى در تفسیر روض الجنان و روح الجنان در این زمینه نقل کرده است [۱۱] که غالباً شاخ و برگ همان معناى اصلى است که ذکر شده است مانند این که: «کَنُود» کسى است که مصائبش را با آب و تاب مى شمرد، ولى نعمت ها را فراموش مى کند، کسى که نعمت هاى خدا را تنها مى خورد و از دیگران منع مى کند، چنان که در حدیثى از پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) مى خوانیم«أَ تَدْرُونَ مَنِ الْکَنُودِ»؛ (مى دانید کنود کیست) عرض شد: خدا و رسولش آگاه تر است. فرمود:«اَلْکَنُودُ الَّذِى یَأْکُلُ وَحْدَهُ وَ یَمْنَعُ رِفْدَهُ وَ یَضْرِبُ عَبْدَهُ»؛ (کنود کسى است که تنها غذا مى خورد و از عطا و بخشش به دیگران خوددارى مى کند و بنده زیردستش را مىزند)، کسى که در مشکلات و مصائب با دوستان خود هم دردى نمىکند، کسى که خیرش بسیار کم است، کسى که وقتى نعمتى به او برسد، از دیگران دریغ مى دارد و اگر گرفتار مشکلى گردد، ناشکیبائى و جزع مى کند، کسى که نعمت هاى الهى را در معصیت صرف مى کند، کسى که نعمت خدا را انکار مى کند. [۱۲]
معنای خیر در آیه۸ سوره عادیات
مفسران خیر را در آیه وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ به مال تفسیر کرده اند اما علامه طباطبایی بر این باور است که بعید نیست که خیر به معنای مطلق خودش باشد و اختصاصی به مال نداشته باشد زیرا انسان بر اساس فطرتش خیر را دوست دارد و چون باور می کند متاع و زینت دنیا خیر است و آن را خیر می بیند به سویش جذب می شود و همین باعث می شود که شکر از پروردگارش را فراموش کند. [۱۳]
فضیلت و خواص سوره عادیات
مقالهٔ اصلی: فضائل سور
در فضیلت تلاوت این سوره از پیامبر(ص) نقل شده است هر كس آن را تلاوت کند به عدد هر یک از حاجیانی که (شب عید قربان) در مزدلفه توقف میکنند و در آنجا حضور دارند، ده حسنه به او داده میشود. از امام صادق(ع) نیز نقل شده است هر کس سوره والعادیات را بخواند، و بر آن مداومت کند، خداوند روز قیامت او را با امیرمؤمنان(ع) مبعوث میکند و در جمع او و میان دوستان او خواهد بود.[۱۴] از برخی از روایات هم برداشت میشود، سوره والعادیات معادل نصف قرآن است.[۱۵]
در دستورالعمل نماز جعفر طیار آمده است، در رکعت دوم بعد از حمد، سوره عادیات خوانده شود.
