نماز استیجاری

نماز اِسْتیجاری یا نماز اِجاره‌ای نمازی که در برابر دریافت مبلغی به نیابت از مسلمان دیگر خوانده می‌شود. نماز استیجاری می‌تواند نماز واجب باشد مانند نمازهای قضای روزانه درگذشتگان و می‌تواند نماز مستحبی باشد مانند نماز زیارت. به فردی که خواندن نماز استیجاری را برعهده می‌گیرد اجیر گفته می‌شود. بیشتر فقیهان شیعه، نماز استیجاری را فقط به نیابت از اموات جایز می‌دانند.

تعریف

نماز استیجاری نمازی واجب یا مستحبی است که در برابر گرفتن مبلغی، به نیابت از دیگری خوانده می‌شود. اگر کسی بدون گرفتن هزینه برای فرد دیگر نماز بخواند به این نماز، نماز نیابتی گفته می‌شود. در ادبیات فقهی، به کسی که نماز را به جای دیگری به جا می‌آورد «اجیر» یا «نائِب» و فردی که نماز به نیابت از او انجام می‎شود، «مَنوب‌‌ٌعَنْه» گفته می‌شود.

حکم فقهی

فقیهان از نماز استیجاری و احکام آن در باب‌های طهارت،صلاة،خمس و اجاره سخن گفته‌اند.

بر پایه فقه شیعه، نماز استیجاری به نیابت از شخص زنده صحیح نیست. البته گفته شده که ابن متوّج، نیابت استیجاری در نماز مستحبی برای زندگان را جایز می‌دانست.

همه فقیهان شیعه، معتقدند نیابت تبرعی (بدون دریافت مزد)، در نمازهای واجب و مستحب و همچنین نیابت استیجاری در نمازهای مستحبی از طرف مُتَوَّفیٰ(شخص در گذشته)، صحیح است؛ اما در صحت اجیرشدن برای نماز واجب از طرف میت، اختلاف نظر دارند. ادعا شده است مشهور علما، نماز استیجاری به نیابت از اموات را جایز می‌دانند.

احکام مرتبط

• در نماز استیجاری، رعایت ترتیب بین نمازهای ظهر و عصر و مغرب و عشاء لازم است.
• نماز استیجاری باید با مستحباتی که انجام آنها متعارف است، به جا آورده شود.
• در نماز استیجاری لازم است نیت کند از طرف فرد معین نماز می‌خواند اگرچه نام او را نداند.
• اگر اجیر بمیرد و شرط شده باشد که خود او نماز را انجام بدهد اجاره نسبت به مقداری که انجام نداده باطل است و باید از تَرَکه‌اش(ارث به جا مانده) وجهی را که بدهکار است بازگردانده شود.
• اگر اجیر بمیرد و نمازها را نخوانده باشد و بر عهده خودش هم نمازهای قضا باشد، نخست بدهی او بابت نماز استیجاری از اموال باقی مانده‌اش خارج می شود.
• اگر خواندن نماز استیجاری به صورت نماز فرادی شرط نشده باشد اجیر می‌تواند به صورت جماعت بخواند خواه امام باشد یا مأموم.
• هر یک از زن و مرد می‌توانند به جای دیگری اجیر شوند و معیار در بلند و آهسته خواندن وظیفه کسی است که نماز را می‌خواند.
• شخص مكلف تا زنده است بايد نمازهاى واجبش را خودش، به هر نحو كه مى‌تواند، انجام دهد و نماز نائب چه با اجرت و چه بدون اجرت براى او مجزى نيست.
• در نماز استيجارى، ذكر خصوصيات ميّت لازم نيست.