اِخفات آهسته خواندن ذکرهای نماز است. برخی اذکار نماز مانند تسبیحات اربعه و حمد و سوره در نماز ظهر و عصر باید آهسته خوانده شود. اخفات در نماز نافله روزانه، مستحب و در مواردی مانند نماز آیات، جایز شمرده شده است.
مفهوم‌شناسی
اخفات در مقابل جهر، به معنی آهسته خواندن است. در کتاب‌های فقهی، از این واژه، در موضوع قرائت نماز بحث شده است. گروهی از فقیهان ملاک اخفات را آشکار نشدن جوهر صدا دانسته و تشخیص آن را بر عهده عرف می‌دانند.
موارد وجوب اخفات
در موارد زیر آهسته خواندن نماز، واجب شمرده شده است:
- حمد و سوره در نماز ظهر و عصر غیر از نماز ظهر روز جمعه.
- تسبیحات اربعه در نمازهای ظهر، عصر، مغرب و عشا.
- ذکر و قرائت مأموم در نماز جماعت.
- نماز زن در صورتی که نامحرم صدای او را بشنود و ترس از ایجاد مفسده باشد.
- سوره حمد در نماز احتیاط.
بنا بر فتوای بیشتر مراجع تقلید رعایت نکردن عمدی اخفات سبب باطل شدن نماز می‌شود. البته اگر از روی فراموشی یا ناآگاهی اخفات رعایت نشود، نماز باطل نیست.
موارد استحباب و جواز اخفات
اخفات در موارد زیر مستحب دانسته شده است:
- نمازهای مستحبی که در روز خوانده می‌شوند.
- ذکر «اعوذ بالله من الشیطان الرجیم»، قبل از خواندن سوره حمد.
همچنین اخفات در موارد زیر جایز شمرده شده و نمازگزار می‌تواند آنها را آهسته و یا با صدای بلند بخواند:
- حمد و سوره در نمازهای صبح، مغرب و عشا برای زن، اگر نامحرم صدای او را نشنود.
- ذکرهای نماز، غیر از حمد و سوره و تسبیحات اربعه.
- نماز آیات و طواف.
حکمت جهر و اخفات
بر پایه حدیثی که در کتاب علل‌الشرائع درباره علت جهر و اخفات خواندن در نماز نقل شده است نمازهای صبح، مغرب و عشا در تاریکی خوانده می‌شدند ازاین‌رو این نمازها را با صدای بلند می‌خواندند تا دیگران متوجه شوند که نماز جماعت برپا است، اما در نماز ظهر و عصر چون در روز خوانده می‌شدند و نماز خواندن قابل مشاهده بود نیازی به جهر خواندن نبود. این سنت بعدها که مساجد به روشنایی مجهز شد نیز ادامه یافت.