طهارت بدن

مُسلمان یا مُسلِم کسی که به تعالیم دین اسلام معتقد بوده و بر اساس آن عمل می‌کند. از نظر فقهای شیعه، مسلمانی به صرف گفتن شهادتین ثابت می‌شود و بر آن احکامی چون طهارت بدن، محترم بودن جان، مال و آبرو و صحت عبادات مترتب می‌شود. اعتقاد به توحید، نبوت و معاد از اعتقادات مشترک میان همه مسلمانان و نماز، روزه و حج برخی از اعمال عبادی مشترک مسلمانان است. به گفته تاریخ‌نگاران، حضرت علی(ع) و حضرت خدیجه(س) اولین مسلمانان بوده‌اند.

بنا به گزارش مرکز تحقیقاتی پیو (PEW)، جمعیت مسلمانان جهان تا سال ۲۰۱۵م حدود یک میلیارد و ۷۵۲ میلیون و ۶۲۰ هزار نفر بوده و دین اسلام به عنوان دومین دین پرجمعیت جهان پس از مسیحیت شناخته شده است. طبق تحلیل این مرکز تحقیقاتی، نزدیک به دو سوم (۶۲ درصد) مسلمانان جهان در منطقه آسیا و اقیانوسیه زندگی می‌کنند.

مسلمان به معنای تسلیم فرمان خداوند نیز به کار می‌رود، در قرآن واژه مسلم و مشتقات آن، بیشتر به همین معنا به کار رفته است.

جایگاه و تاریخچه

دین اسلام در سال ۶۱۰م در مکه واقع در شبه جزیره عربستان با مبعوث شدن حضرت محمد(ص) به پیامبری، ظهور یافت و پیروان آن، مسلمان خوانده شدند. بر اساس منابع روایی و تاریخی شیعه و سنی حضرت علی(ع)، نخستین امام شیعیان و حضرت خدیجه(س) (همسر پیامبر) اولین کسانی بوده‌اند که به دین اسلام گرویدند. به گفته ابن هشام در السیرة النبویة، پس از امام علی(ع) و حضرت خدیجه(س)، افرادی چون زید بن حارثه، ابوبکر بن ابی‌قحافه، عثمان بن عفان، سعد بن ابی‌وقاص، زبیر بن عوام، عبدالرحمن بن عوف و طلحة بن عبیدالله، نخستین افراد مسلمان بودند.

از عنوان مسلمان یا اسلام در برخی روایات فقهی و در بیشترِ باب‌های فقهی مانند طهارت، نماز، زکات، صوم، حج، جهاد، تجارت، وکالت، وصیت، نکاح، صید و ذباحه، احیاء موات، حدود و قصاص سخن رفته است.

واژه‌شناسی

مسلمان یا مُسلِم به فرد یا افرادی گفته می‌شود که به تعالیم دین اسلام معتقد بوده و بر اساس آن عمل می‌کنند. برخی نیز مسلمانی را به مجرد واردشدن در دین اسلام و تسلیم‌شدن در برابر پیامبر اسلام(ص) دانسته‌اند.
واژه مسلمان با مشتقات آن بیش از ۴۰ بار در قرآن آمده و دارای دو معنای عام و خاص است. معنای مسلمان در بیشتر آیات در معنای عام و وسیع کلمه به‌کار رفته و به کسی گفته می‌شود که در برابر فرمان خداوند تسلیم بوده و دارای توحید کامل و خالی از هر گونه شرک و بت‌پرستی است.براساس معنای عام تمام پیروان ادیان آسمانی مسلمان نامیده می‌شوند. و در معنای خاص به فردی گفته می‌شود که از پیروان و معتقدان به دین حضرت محمد(ص) است.

تفاوت مؤمن و مسلمان

فقها با توجه به برخی آیات و روایات بین «مسلمان» و «مؤمن» تفاوت قائل شده‌اند؛ بدین بیان که مؤمن در معنای عام به کسی گفته می‌شود که تمام آنچه را از جانب پیامبر(ص) آمده است، در درونش تصدیق کرده و با زبانش بدان اقرار می‌کند؛ در حالی که مسلمان بودن صرفاً با اقرار زبانی به شهادتین ثابت می‌شود. مؤمن در معنای خاص از نظر فقهای شیعه به کسی گفته می‌شود که به امامت و ولایت امامان شیعه(ع) اعتقاد دارد.

ویژگی‌های مسلمان در روایات

در برخی از روایاتی که رویکرد اخلاقی دارند، ویژگی‌هایی برای مسلمان حقیقی ذکر شده است. به عنوان نمونه در روایتی به نقل از پیامبر(ص) مسلمان واقعی کسی است که مردم از شر زبان و دست او در امان باشند. امام علی(ع) در روایتی، خردورزی، آبروداری و راستگویی، تلاوت قرآن با توجه، دوستی و دشمنی کردن در راه خدا، شناختن ولایت اهل بیت(ع)، رعایت حقوق دیگران و حُسنِ هم‌جواری با مردم را از ویژگی‌های مسلمان حقیقی دانسته است.

اصول اعتقادی

برخی از اصول اعتقادی مشترک بین همه مسلمانان به بیان زیر است:

• توحید: اصلی‌ترین آموزه‌ اعتقادی مسلمانان توحید است. به اعتقاد همه مسلمانان، خداوند، یگانه خالق جهان است و شریک ندارد.
• معاد: اعتقاد به بازگشت روح به جسم در قیامت و زنده شدن دوباره او است تا به اعمال او رسیدگی شود؛ نیکوکاران به بهشت و نعمت‌های جاودانی و بدکاران به کیفر و عذاب خود برسند.
• نبوت: اعتقاد مسلمانان به نبوت عبارت است از این که اولاً: حضرت محمد(ص) از طرف خداوند به پیامبری برگزیده شد. ثانیاً: کتاب قرآن از سوی خدا به وی وحی شد و ثالثاً: آخرین پیامبری است که پس از وی دیگر پیامبری نخواهد آمد.

اعمال عبادی

از مهم‌ترین اعمال عبادی مشترک بین همه مسلمانان می‌توان به امور زیر اشاره کرد:

• نماز: بر هر مسلمانی واجب است که در هر روز ۱۷ رکعت نماز بخواند. این ۱۷ رکعت، به نمازهای یومیه معروف است و عبارتند از: دو رکعت نماز صبح، چهار رکعت نماز ظهر و چهار رکعت نماز عصر، سه رکعت نماز مغرب و چهار رکعت نماز عشاء.

• روزه: بر هر مسلمانی واجب است که در ماه رمضان به مدت یک ماه، از اذان صبح تا اذان مغرب از مفطرات روزه خودداری کند.
• حج: بر هر مسلمانی واجب است که در طول عمرش یک‌بار (با فراهم شدن شرایط) به حج برود. آیین عبادی حج هر سال یک‌بار در ذی الحجة و در شهر مکه برپا می‌شود و شمار زیادی از مسلمانان از کشورهای مختلف جهان تجمع کرده و به اجرای مناسک حج می‌پردازند.

احکام فقهی

از نظر فقهای شیعه، مسلمان‌بودن به صرف گفتن شهادتین یا ترجمه آن تحقق می‌یابد. در شریعت اسلام برای مسلمان، آثاری بار شده که برخی از آنها به شرح زیر است:

• بدن و رطوبت‌های بدن مسلمان پاک است.
• جان، مال و آبروی مسلمان حرمت دارد.
• بر مسلمان واجب است که ختنه کند حتی اگر کهنسال باشد.
• مسلمان بودن در صحت عبادات و اعمالی که درستی آنها متوقف بر قصد قربت بوده، شرط است.
• ازدواج مسلمان با غیر‌مسلمان صحیح نیست. ازدواج زن مسلمان حتی با اهل کتاب نیز صحیح نیست.
• کافر بر مسلمان ولایت و تسلط ندارد؛ یعنی با توجه به قاعده نفی سبیل، خداوند هیچ حکمی را که به سبب آن، راه تسلط و ولایتی از کافر بر مسلمان باشد، جعل نکرده است.
• بنا به نظر فقهای شیعه کسی که مسلمان بوده و صریحاً دین اسلام را کنار بگذارد و بگوید من از این به بعد مسلمان نیستم یا یکی از ضروریات دین اسلام را انکار کند و یا یکی از موارد مورد اجماع بین مسلمانان یا شیعیان را انکار کند، مرتد است و احکام ارتداد بر آن جاری می‌شود.

اماکن مقدس مسلمانان

برخی از اماکنی که نزد مسلمانان جهان، مقدس به شمار می‌روند، بدین شرح است:

• کعبه مقدس‌ترین مکان مذهبی در جهان اسلام، واقع در شهر مکه و قبله‌گاه مسلمانان جهان است. همچنین مسجد الحرام از مهم‌ترین مساجد مسلمانان به شمار می‌رود که در گرداگرد کعبه و محیط بر آن واقع شده است.
• مسجدالنبی از دیگر اماکن مقدس و مذهبی مسلمانان است که در شهر مدینه واقع شده است. این مسجد به دست پیامبر اسلام(ص) در بدو ورود به شهر مدینه ساخته شد.
• مسجد الاقصی اولین قبله‌گاه مسلمانان، از دیگر اماکن مذهبی و مقدس مسلمانان به شمار می‌رود. این مسجد در جنوب شرقی شهر بیت‌المقدس قرار دارد.
• غار حراء، اولین مکان نزول وحی بر پیامبر اسلام(ص) نیز از اماکن مقدس مسلمانان به شمار می‌رود.

جمعیت

دین اسلام به عنوان دومین دین پرجمعیت جهان پس از مسیحیت شناخته شده است. براساس گزارش مؤسسه تحقیقاتی پیو (Pew Research Center) جمعیت مسلمانان جهان در سال ۲۰۲۰م، یک میلیارد و ۹۰۷ میلیون نفر معادل ۲۴.۹ درصد جمعیت جهان اعلام شده که طبق پیش‌بینی این مؤسسه تا سال ۲۰۵۰م به دو میلیارد و ۷۶۱ میلیون نفر برابر با ۲۹.۷ درصد جمعیت جهان خواهد رسید.

طبق تحلیل مرکز پیو، نزدیک به دو سوم (۶۲ درصد) مسلمانان جهان در منطقه آسیا و اقیانوسیه زندگی می‌کنند. بر اساس گزارش مرکز تحقیقاتی پیو طبق آماری که در سال ۲۰۱۵ میلادی تهیه شده است، ۱۰ کشوری که بیشترین جمعیت مسلمان را به خود اختصاص داده‌اند به ترتیب در جدول زیر نشان داده شده است:

همچنین بنا به گزارش این مرکز تحقیقاتی در سال ۲۰۱۷ میلادی جمعیت مسلمانان ایالات متحده آمریکا حدود سه میلیون و ۴۵۰ هزار نفر و حدود ۱/۱ درصد کل جمعیت این کشور بوده است و در قاره اروپا شمار مسلمانان از سال ۲۰۱۰ میلادی تا ۲۰۱۶ میلادی از ۱۹ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر به ۲۵ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر (از ۳/۸ درصد تا ۴/۹ درصد) افزایش یافته است.

فرقه‌ها

فرقه‌های شیعه و سنی از پرجمعیت‌ترین فرقه‌های مسلمان به شمار می‌روند. مطابق گزارش «انجمن دین و زندگی عمومی پیو»، از کل جمعیت مسلمان جهان ۱۰ تا ۱۳ درصد آن شیعه و ۸۷ تا ۹۰ درصد آن سنی‌اند. بنا به گزارشی دیگر جمعیت شیعیان (شامل امامیه، اسماعیلیه و زیدیه) امروز بیش از ۳۰۰ میلیون نفرند که ۱۹/۱ درصد یا یک پنجم از کل جمعیت مسلمانان جهان را تشکیل داده‌ و حدود ۴/۱ درصد یا یک بیست و پنجم از کل جمعیت جهان را تشکیل داده‌اند.

نگارخانه

• مسجد الحرام، مکه، عربستان
• مسجد النبی، مدینه، عربستان
• مسجد الاقصی، بیت المقدس، فلسطین
• مسلمانان در حال نماز جماعت