لباسِ نمازگزار لباسی که نمازگزار هنگام نماز به تن دارد. فقها برای لباس نمازگزار و میزان پوشانندگی آن، احکام و شرایطی بیان کرده‌اند. آنها اجماع دارند بر این که بر زنان واجب است در نماز، چه نامحرمی باشد چه نباشد، غیر از گردی صورت و دست‌ها از مچ تا سر انگشتان، دیگر اعضای بدن و موی سر خود را بپوشانند. بر مردان واجب نیست که در نماز، غیر از عورت (آلت تناسلی)، بدن خود را بپوشانند.
از دیگر شرایط لباس نمازگزار این است که پاک باشد و نجس نباشد، مباح باشد و غصبی نباشد، از اجزای حیوان حرام‌گوشت و همچنین از اجزای مردارِ حیوان حرام‌گوشت و حلالگوشت (حلال‌گوشتی که تذکیه نشده) نباشد.
بنا به فتوای فقیهان، پوشیدن لباسی که از طلا دوخته شده یا طلاکاری شده و همچنین لباسی که از جنس ابریشم یا حریر است، بر مردان حرام و نمازی که در آن می‌خوانند، باطل است. فقیهان همچنین احکام مستحب و مکروه مرتبط با لباس نمازگزار را بیان کرده‌اند.
جایگاه
لباسی که نمازگزار هنگام نماز به تن دارد احکام و شرایطی باید داشته باشد و فقها در برخی ابواب فقهی، همچون ابواب طهارت و صلاة به بیان احکام آن پرداخته‌اند. حُرّ عامِلی در کتاب وسایل‌الشّیعه بخش مستقلی با عنوان «ابواب لباس المُصَلّی» تنظیم کرده و روایات مختلفی را که در بیان احکام مختلف لباس نمازگزار وارد شده، در ۶۴ باب مختلف گرد آورده است.
مقدار پوشش در نماز
مقدار پوشش برای زن و مرد در نماز از نظر فقها متفاوت است:
پوشش زن
به‌گفته برخی از فقیهان، میان فقیهان اجماع وجود دارد که بر زنان واجب است در نماز، چه نامحرمی باشد چه نباشد، غیر از گردی صورت (مقداری که در وضو می‌شوید) و دست‌ها از مچ تا سر انگشتان، دیگر اعضای بدن و موی سرش را بپوشانند. البته جمعی از فقیهان شیعه در وجوب پوشش موی سر در نماز تردید کرده‌اند. بنا به فتوای ابن‌جنید از فقیهان قرن چهارم قمری، برای زنان در جایی که نامحرمی وجود نداشته باشد که آنها را ببیند، نماز با سر برهنه اشکالی ندارد.
برخی فقیهان بر این نظرند که علاوه بر صورت و دست‌ها، روی پاها (از مچ به پایین) نیز اشکالی ندارد که در نماز برهنه باشد. طباطبایی یزدی (صاحبْ‌عُروه) گفته است برهنه بودن کف پاها در نماز نیز بدون اشکال است.
پوشش مرد
به اجماع فقها بر مرد واجب نیست که در نماز، غیر از عورت، بدن خود را بپوشاند. به‌گفته طباطبایی یزدی احتیاط مستحب آن است که از ناف تا زانو را در نماز بپوشاند. از نظر صاحبْ‌جواهر عریان نماز خواندن برای مردان، در صورت پوشیده بودن عورت، اگرچه جایز است، کراهت دارد.
سایر احکام
برخی دیگر از احکام لباس نمازگزار به شرح زیر است:
پاکی و طهارت
به اجماع فقهای شیعه، لباس نمازگزار باید پاک باشد و اگر نجس باشد، واجب است که نجاست آن برطرف شود. البته فقها لباس آغشته به خون ِجراحت، دُمَل و زخمی که خون آن جریان دارد و همچنین خونی که کمتر از یک درهم باشد (غیر از خون حیض، نفاس و استحاضه) را استثناء کرده‌اند.
همچنین گفته‌اند لباس‌های کوچکی که نماز با آنها تمام نیست (یعنی پوشاندن عورت با آنها ممکن نیست)، مانند جوراب، کلاه، عرقچین، دستکش...، اگر نجس باشند، در نماز اشکالی ندارد. به‌گفته برخی فقیهان اشیا و وسایل کوچکی که همراه نمازگزار است مانند انگشتر، کلید، ساعت و سکه اگر نجس باشد، اشکالی ندارد.
بنا به دیدگاه مشهور فقهای شیعه زنی که مربی بچه است (چه مادر بچه باشد یا غیر مادر) و فقط یک لباس دارد، اگر این لباس با ادرار آن بچه نجس شده باشد، در طول روز، فقط یک بار آن را بشوید و لازم نیست برای هر نماز، آن را تطهیر کند.
مباح بودن لباس
به اجماع فقها، لباس نمازگزار باید مباح باشد؛ یعنی غصبی نباشد. بنابراین اگر نمازگزار با علم به حرمتِ تصرف در لباس غصبی، عمداً با آن نماز بخواند، نمازش باطل است. البته اگر نمازگزار نداند یا فراموش کند که لباس او غصبی است و با آن نماز بخواند، نمازش صحیح است؛ ولی اگر در میان نماز یادش آمد و امکان ادامه نماز با پوشاندن عورت و با لباس غیرغصبی وجود دارد، باید فوراً جامه غصبی را از خودش جدا کند و حتی اگر یک رکعت را بتواند در وقت بخواند، باید از لباس غصبی بیرون بیاید. البته اگر برای حفظ جانش یا مال غصبی مجبور به خواندن نماز با آن باشد نمازش صحیح است. اگر نمازگزار با عین مالی که خمس یا زکات آن را نداده، لباس بخرد و با آن نماز بخواند، نمازش باطل است. فتوای دیگر این است که اگرچه تصرف در اشیای غصبی مانند انگشتر، موبایل و کمربند حرام است، همراه داشتن آنها در هنگام نماز، موجب بطلان نماز نیست.
جنس لباس
بنا به فتوای فقها لباس نمازگزار نباید از اجزای حیوان حرام‌گوشت باشد. بنابراین اگر جنس لباسش از پوست، مو، پشم و ... حیوان حرام‌گوشت باشد یا چیزی از این موارد در نماز همراهش باشد یا به لباس او چسبیده باشد، نمازش باطل است. علاوه بر آن گفته‌اند اگر چیزهایی مانند آب دهان و فضولات حیوانات و پرندگان حرام‌گوشت، روی لباس باشد، نمازی که در آن خوانده می‌شود، باطل است. همچنین لباس نمازگزار نباید از اجزای مردارِ حیوان حرام‌گوشت و حلالگوشت (حلال‌گوشتی که تذکیه نشده) باشد.
پوشیدن لباسی که از طلا دوخته شده یا طلاکاری شده، بر مرد حرام و نمازی که با آن می‌خواند باطل است. همچنین آویختن زنجیر طلا و به دست کردن انگشتر طلا و بستن ساعت مچی طلا برای مردان حرام است و به‌فتوای برخی فقیهان، واجب است که در هنگام خواندن نماز از آن اجتناب شود.
برپایه فتوای فقیهان، پوشیدن لباس حریر یا ابریشم بر مرد، حرام و نمازی که با آن می‌خواند باطل است. چیزهایی مانند عرقچین و جوراب، کلاه، آستر لباس و امثال آن نیز اگر از ابریشم خالص باشد، از نظر برخی فقها، نماز را باطل می‌کند.
مستحبات و مکروهات
فقیهان با توجه به روایاتِ امامان معصوم(ع)، غیر از شرایطی که لباس نمازگزار باید داشته باشد، احکام مستحب و مکروهی نیز در این زمینه بیان کرده‌اند:
مستحبات
برخی از مواردی که در لباس نمازگزار، مستحب شمرده شده است:
- پوشیدن لباس سفید؛
- مرد عبا و زن چادر بپوشد؛
- پاکیزه‌ترین لباسش را بپوشد؛
- عطر و بوی خوش استعمال کند؛
- انگشتر عقیق به دست کند.
مکروهات
صاحبْ‌عروه ۳۳ مورد را از مکروهات لباس نمازگزار را برشمرده که برخی به این شرح است:
- پوشیدن لباس سیاه؛
- پوشیدن لباس کثیف؛
- به‌تن کردن لباسی که تصویر انسان یا حیوان دارد؛
- پوشیدن نقاب برای زنان؛
- پوشیدن لباس تنگ؛
- پوشیدن تنها یک لباس نازک؛
- پوشیدن لباس شهرت.