وَهُوَ فِي مُهْلَةٍ مِنَ اللَّهِ يَهْوِي مَعَ الْغَافِلِينَ وَيَغْدُو مَعَ الْمُذْنِبِينَ، بِلَا سَبِيلٍ قَاصِدٍ وَلَا إِمَامٍ قَائِدٍ.
صفات الغافلين
منها: حَتَّى إِذَا كَشَفَ لَهُمْ عَنْ جَزَاءِ مَعْصِيَتِهِمْ وَاسْتَخْرَجَهُمْ مِنْ جَلَابِيبِ غَفْلَتِهِمُ، اسْتَقْبَلُوا مُدْبِراً وَاسْتَدْبَرُوا مُقْبِلًا، فَلَمْ يَنْتَفِعُوا بِمَا أَدْرَكُوا مِنْ طَلِبَتِهِمْ وَلَا بِمَا قَضَوْا مِنْ وَطَرِهِمْ.
إِنِّي أُحَذِّرُكُمْ وَنَفْسِي هَذِهِ الْمَنْزِلَةَ. فَلْيَنْتَفِعِ امْرُؤٌ بِنَفْسِهِ، فَإِنَّمَا الْبَصِيرُ مَنْ سَمِعَ فَتَفَكَّرَ وَنَظَرَ فَأَبْصَرَ وَانْتَفَعَ بِالْعِبَرِ ثُمَّ سَلَكَ جَدَداً وَاضِحاً، يَتَجَنَّبُ فِيهِ الصَّرْعَةَ فِي الْمَهَاوِي وَالضَّلَالَ فِي الْمَغَاوِي، وَلَا يُعِينُ عَلَى نَفْسِهِ الْغُوَاةَ بِتَعَسُّفٍ فِي حَقٍّ أَوْ تَحْرِيفٍ فِي نُطْقٍ أَوْ تَخَوُّفٍ مِنْ صِدْقٍ.
عظة الناس
فَأَفِقْ أَيُّهَا السَّامِعُ مِنْ سَكْرَتِكَ وَاسْتَيْقِظْ مِنْ غَفْلَتِكَ وَاخْتَصِرْ مِنْ عَجَلَتِكَ، وَأَنْعِمِ الْفِكْرَ فِيمَا جَاءَكَ عَلَى لِسَانِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ صلى الله عليه وآله مِمَّا لَا بُدَّ مِنْهُ وَلَا مَحِيصَ عَنْهُ وَخَالِفْ مَنْ خَالَفَ ذَلِكَ إِلَى غَيْرِهِ وَدَعْهُ وَمَا رَضِيَ لِنَفْسِهِ. وَضَعْ فَخْرَكَ وَاحْطُطْ كِبْرَكَ وَاذْكُرْ قَبْرَكَ فَإِنَّ عَلَيْهِ مَمَرَّكَ، وَكَمَا تَدِينُ تُدَانُ وَكَمَا تَزْرَعُ تَحْصُدُ وَمَا قَدَّمْتَ الْيَوْمَ تَقْدَمُ عَلَيْهِ غَداً، فَامْهَدْ لِقَدَمِكَ وَقَدِّمْ لِيَوْمِكَ، فَالْحَذَرَ الْحَذَرَ أَيُّهَا الْمُسْتَمِعُ وَالْجِدَّ الْجِدَّ أَيُّهَا الْغَافِلُ "وَلا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ".
إِنَّ مِنْ عَزَائِمِ اللَّهِ فِي الذِّكْرِ الْحَكِيمِ الَّتِي عَلَيْهَا يُثِيبُ وَيُعَاقِبُ وَلَهَا يَرْضَى وَيَسْخَطُ، أَنَّهُ لَا يَنْفَعُ عَبْداً وَإِنْ أَجْهَدَ نَفْسَهُ وَأَخْلَصَ فِعْلَهُ أَنْ يَخْرُجَ مِنَ الدُّنْيَا لَاقِياً رَبَّهُ بِخَصْلَةٍ مِنْ هَذِهِ الْخِصَالِ لَمْ يَتُبْ مِنْهَا: أَنْ يُشْرِكَ بِاللَّهِ فِيمَا افْتَرَضَ عَلَيْهِ مِنْ عِبَادَتِهِ، أَوْ يَشْفِيَ غَيْظَهُ بِهَلَاكِ نَفْسٍ، أَوْ يَعُرَّ بِأَمْرٍ فَعَلَهُ غَيْرُهُ، أَوْ يَسْتَنْجِحَ حَاجَةً إِلَى النَّاسِ بِإِظْهَارِ بِدْعَةٍ فِي دِينِهِ، أَوْ يَلْقَى النَّاسَ بِوَجْهَيْنِ أَوْ يَمْشِيَ فِيهِمْ بِلِسَانَيْنِ؛ اعْقِلْ ذَلِكَ فَإِنَّ الْمِثْلَ دَلِيلٌ عَلَى شِبْهِهِ.
إِنَّ الْبَهَائِمَ هَمُّهَا بُطُونُهَا وَإِنَّ السِّبَاعَ هَمُّهَا الْعُدْوَانُ عَلَى غَيْرِهَا وَإِنَّ النِّسَاءَ هَمُّهُنَّ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْفَسَادُ فِيهَا؛ إِنَّ الْمُؤْمِنِينَ مُسْتَكِينُونَ، إِنَّ الْمُؤْمِنِينَ مُشْفِقُونَ، إِنَّ الْمُؤْمِنِينَ خَائِفُون.
و او در آمادگیای از خدا است، با غافلان میافتد و با گناهکاران میرود، بدون راهی مقصد و بدون امام رهبر.
صفات غافلان
از آن: تا آنگاه که برایشان از جزای معصیتشان آشکار کرد و آنها را از جامههای غفلتشان بیرون آورد، به عقبنشین نگریستند و به پیشروی پشت کردند، پس از آنچه به دست آوردند از طلبشان و از آنچه از طریقشان کردند، نتوانستند استفاده کنند.
من شما و نفسم را از این مقام هشدار میدهم. پس انسان از خودش استفاده کند، زیرا بینا کسی است که شنید و اندیشید و نگریست و دید و از عبرت استفاده کرد و سپس راهی روشن پیش گرفت، در آن سقوط در درهها و گمراهی در گمراهیها را پرهیز کند، و با سلطهگری در حق یا تحریف در نطق یا ترس از راستگوی، به خودش کمک نکند.
پس بیدار شو ای شنونده از مستی خود و از خواب غفلتت بیدار شو و از عجلتت کوتاه کن، و بر آنچه به زبان پیامبر امی صلی الله علیه و آلش به تو رسیده است که از آن نمیتوان اجتناب کرد و محال است، فکر کن و با کسانی که با آن مخالفت کردهاند به جز آن مخالفت کن و او و آنچه برای خود پسندیده را ترک کن. فخرت را کنار بگذار و بزرگت را بشکن و قبرت را به یاد آور، زیرا بر آن راهت است، و چگونه دانی دانی میشوی و چگونه کاری میکنی، آنچه امروز کاری کردی، فردا بر تو بازمیگردد، پس برای قدمهایت آماده شو و برای روزت پیشدستی کن، پس ای شنونده، مراقب مراقب باش و ای غافل، جدی جدی باش، و هیچ خبرنگار بهتر از خبرنگار نیست.
از قوانین خدا در حکیمانهی یادآوری که بر آن پاداش میدهد و مجازات میکند و از آن راضی است و از ناراضی است، این است که بندهای را نفع نمیدهد هرچند نفسش را به حداقل برساند و عملش را خالص کند، مگر اینکه از دنیا برود و پروردگارش را با یکی از این صفات روبرو شود که از آن توبه نکرده: با خدا در آنچه بر او عبادت کردن واجب کرده، شریک شود، یا خشمش را با هلاک نفس فروکشد، یا کار کسی را که دیگران انجام دادهاند، آشکار کند، یا برای نیازی به مردم با ظهور بدعت در دینش، تلاش کند، یا با دو چهره با مردم روبرو شود یا با دو زبان در میانشان راه برود؛ این را درک کن، زیرا مثال، نشانهی شباهت آن است.
بهشتیها غمشان شکمشان است و شکارگران غمشان حمله بر دیگران است و زنان غمشان زینت زندگی دنیا و فساد در آن است؛ مؤمنان تسلیم هستند، مؤمنان ترسو هستند، مؤمنان بیمناک هستند.