الدعاء السابع: دُعَائِهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ إِذَا عَرَضَتْ لَهُ مُهِمَّةٌ أَوْ نَزَلَتْ بِهِ، مُلِمَّةٌ وَ عِنْدَ الْكَرْبِ
يَا مَنْ تُحَلُّ بِهِ عُقَدُ الْمَكَارِهِ، وَ يَا مَنْ يَفْثَأُ بِهِ حَدُّ الشَّدَائِدِ، وَ يَا مَنْ يُلْتَمَسُ مِنْهُ الْمَخْرَجُ إِلَى رَوْحِ الْفَرَجِ. ذَلَّتْ لِقُدْرَتِكَ الصِّعَابُ، وَ تَسَبَّبَتْ بِلُطْفِكَ الْأَسْبَابُ، وَ جَرَى بِقُدرَتِكَ الْقَضَاءُ، وَ مَضَتْ عَلَى إِرَادَتِكَ الْأَشْيَاءُ. فَهِيَ بِمَشِيَّتِكَ دُونَ قَوْلِكَ مُؤْتَمِرَةٌ، وَ بِإِرَادَتِكَ دُونَ نَهْيِكَ مُنْزَجِرَةٌ. أَنْتَ الْمَدْعُوُّ لِلْمُهِمَّاتِ، وَ أَنْتَ الْمَفْزَعُ فِي الْمُلِمَّاتِ، لَا يَنْدَفِعُ مِنْهَا إِلَّا مَا دَفَعْتَ، وَ لَا يَنْكَشِفُ مِنْهَا إِلَّا مَا كَشَفْتَ وَ قَدْ نَزَلَ بِي يَا رَبِّ مَا قَدْ تَكَأَّدَنِي ثِقْلُهُ، وَ أَلَمَّ بِي مَا قَدْ بَهَظَنِي حَمْلُهُ. وَ بِقُدْرَتِكَ أَوْرَدْتَهُ عَلَيَّ وَ بِسُلْطَانِكَ وَجَّهْتَهُ إِلَيَّ. فَلَا مُصْدِرَ لِمَا أَوْرَدْتَ، وَ لَا صَارِفَ لِمَا وَجَّهْتَ، وَ لَا فَاتِحَ لِمَا أَغْلَقْتَ، وَ لَا مُغْلِقَ لِمَا فَتَحْتَ، وَ لَا مُيَسِّرَ لِمَا عَسَّرْتَ، وَ لَا نَاصِرَ لِمَنْ خَذَلْتَ. فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ افْتَحْ لِي يَا رَبِّ بَابَ الْفَرَجِ بِطَوْلِكَ، وَ اكْسِرْ عَنِّي سُلْطَانَ الْهَمِّ بِحَوْلِكَ، وَ أَنِلْنِي حُسْنَ النَّظَرِ فِيمَا شَكَوْتُ، وَ أَذِقْنِي حَلَاوَةَ الصُّنْعِ فِيمَا سَأَلْتُ، وَ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَ فَرَجاً هَنِيئاً، وَ اجْعَلْ لِي مِنْ عِنْدِكَ مَخْرَجاً وَحِيّاً. وَ لَا تَشْغَلْنِي بِالِاهْتِمَامِ عَنْ تَعَاهُدِ فُرُوضِكَ، وَ اسْتِعْمَالِ سُنَّتِكَ. فَقَدْ ضِقْتُ لِمَا نَزَلَ بِي يَا رَبِّ ذَرْعاً، وَ امْتَلَأْتُ بِحَمْلِ مَا حَدَثَ عَلَيَّ هَمّاً، وَ أَنْتَ الْقَادِرُ عَلَى كَشْفِ مَا مُنِيتُ بِهِ، وَ دَفْعِ مَا وَقَعْتُ فِيهِ، فَافْعَلْ بِي ذَلِكَ وَ إِنْ لَمْ أَسْتَوْجِبْهُ مِنْكَ، يَا ذَا الْعَرْشِ الْعَظِيمِ.
الترجمة الفارسية
ستایش مخصوص خدائی است که به قدرت کامله ی خود شب و روز را خلق فرمود
̶ و از یکدیگر ممتاز کرد
̶ و برای هر یک حد محدودی و اندازه ی معینی قرار داد
̶ (یعنی مقدر ازلی) به تقدیر (و حکمت بالغه ی خود) هر یک از شب و روز را در یک دیگر داخل (و از یکدیگر خارج) گردانید و این تقدیر و نظم خاص را برای نشو و نمای خلق و انتفاع بندگان خود در تغذیه و تهیه قوت و غذای آنها مقدر فرمود (یعنی شب را تدریجا از کوتاهی بلند کرد تا از روز بکاهد و روز را هم به تدریج بلند کرد تا از شب بکاست و این افزایش و نقصان روز و شب را که از نظم خاص حرکت زمین و بر حسب ظاهر گردش خورشید مقرر داشت برای پیدایش فصول مختلف و اختلاف فصول را وسیله نشو و نمای معدن و نبات و حیوان گردانید و برای طعام و شراب و نشو و نمای انسان مقدر فرمود پس مردم باید پیوسته در این حکمت بزرگ و تقدیر خاص شب و روز فکر و نظر کنند تا معرفت به خدا و حسن تقدیر حق پیدا کنند و شب و روز به طاعت و شکر نعمت خدا پردازند)
̶ پس تقدیر ازلی حق شب را برای سکونت و آرامش از رنج کار و تعب و زحمت حرکات روز تقدیر فرمود و تاریکی شب را لباس و پوشش خلق (و پرده استتار عالم) قرار داد تا بندگان در لباس شب رفته و آسایش و خواب راحت کنند (و هر کس با هم جفت خود) به لذت و شهوت حلال نائل شود (یعنی خدای متعال شب را برای آسایش و خواب و آرامش از حرکات روز و رنج و زحمت کسب و کار قرار داد و یکی برای لذت و شهوت مباح که التذاذ جسمانی است و حظ دنیا و بهرمندی از عالم طبیعت است برای خلق مقدر فرموده است تا هر جانداری به واسطه ظلمت در شب از حرکات روز برکنار شوند و به راحت و لذت برخوردار گردند و اهل طاعت هم مشتاقانه به قوت روح و لذت راز و نیاز و مناجات با دوست پردازند و به خلوتگاه معشوق عالم در شب تار از نظر بر آسمان و کرات بی نهایت شگفت انگیز نور که عوالم بی حد و شمار سلطان عالم است راه یابند)
̶ و روز را تقدیر ازلی الهی (به چراغ خورشید تابان) روشن گردانید تا در طلب روزی و تحصیل معاش خلق به فضل و کرم خدا بکوشند و بدین سبب روزی از خدا طلبند و در روی زمین او سیر کنند (و آثار قدرت حق را در دریا و کوه و صحرا و اشجار و انهار و باغ و گلزار ببینند و انواع بی حد و شمار صنع خدای متعال را در عالم خاک بدان حسن و زیب و زیور و نقش و نگار حیرت افزا تماشا کنند و از هر نقش به نقاش قدرت ازلی راه معرفت پویند) و لذات عاجل موقت دنیا را طلب کنند (زیرا لذات دنیوی عاجل حلال هم بر حیواه مردم و قوت جسم و قوای بدنی لازم است) و به کار ادراک لذات آخرت (که مقصد اصلی و منزل ابدی است نیز) بپردازند
̶ که خدا اصلاح حال مردم را به هر یک از این کار دنیا و آخرت کاملا مربوط ساخته (و از بندگان کار دنیا و آخرت هر دو را خواسته است)
̶ و بندگان را در این اعمال شب و روز امتحان می کند تا نظر کند (یعنی تا پاداش اعمالشان را به نظر خود آنها آشکار کند) که آنان در اوقات طاعت و عبادت و مقامات فرض و واجب تکالیف الهی چگونه فرمان برداری می کنند؟ و در مواقع و مراتب احکام خدا چه طریق از راه اطاعت و عصیان را خواهند رفت؟ (تا دریابند و معلومشان گردد در روز تبلی السرائر قیامت به اعمالشان از خدا چه کیفر و پاداش خواهند یافت) که در روز جزا آنانکه بدکار و زشت کردار بودند به کیفر بد (و عذاب قهر) مجازات شوند و آنان که نیکوکار و فرمانبردار بودند به پاداش نیکو (در بهشت ابد) نائل گردند
̶ پروردگارا پس ستایش مخصوص تست (و حمد و ثنایت بر خلق واجب است) که گریبان صبحگاهان را شکافتی و ما را متمتع و بهرهمند به نور (چراغ) روز گردانیدی و ما را در راه های طلب روزی و قوت و غذای خود بصیرت دادی و از آفات عالم و حوادث ناگوار راهزن ما را حفظ کردی.
̶ ای خدا ما شب را صبح (و صبح را شب) کردیم و اشیاء همه بالتمام مانند ما شب را روز کردند در حالی که همه موجودات عالم از آسمان و زمین عالم و آنچه در هر یک از آسمان و زمین و انواع مخلوقات منتشر کرده ای از آرام و جنبنده آنها مقیم و شاخص آنها (شاید مراد از مقیم فرشتگان متوقف در آسمان به قیام و رکوع و سجود باشند که هرگز به فرمان حق از آسمان به زمین فرود نیایند و شاخص فرشتگانی باشند که به امر خدا نزول به زمین خواهند کرد) و آنچه در جو هوا بالا رفته و آنچه در زیر زمین پنهان شده است
̶ همگی شب را صبح کردیم در حالتی که تمام در قبضه ی قدرت کامله توایم و ملک و اقتدارت بر ما مسلط و محیط است و مشیت و خواستت بر جمیع ما (و اندیشه و عمل و خواست و اراده ما) شامل است و تمام تصرفات و تغییرات احوال ما به امر نافذ (تکوینی و فرمان نظام ربانی) خواهد بود و تقلب و تحولات ما همه به حسن تدبیر تست (و به حکم قضای مبرم تو)
̶ هیچ برای ما (مخلوق عاجز ناتوان) امر و اقتداری (بر خود و غیر خود) جز به قضا (و قدر) تو ابدا نخواهد بود و هیچگونه خیر (و سعادت دنیوی و اخروی) به ما جز به عطای تو نخواهد رسید.
̶ ای خدا این روز حادث نویست (یعنی امروز که در آنیم تازه از دور زمان به ما رسیده است) و بر (افعال و کردار ما) شاهد و گواه حاضری است (در حضور تو) اگر ما در این روز نیکی کنیم به حمد و ستایش و تحسین ما از ما وداع می کند (و ابدا دیگر تا قیامت او را نخواهیم دید) و اگر در این روز بدی و زشتکاری کنیم به مذمت و نکوهش ما از ما وداع خواهد کرد
̶ پروردگارا درود فرست بر محمد و آل محمد و در این روز نو به ما توفیق ده که به حسن عمل نیکو با این روز مصاحبت کنیم و ما را از آن که (با عمل زشت و کار) بد از او مفارقت کنیم محفوظ بدار که در آن مرتکب جرم و جنایتی نشویم و به ورطه ی گناه صغیره و کبیره ای درنیفتیم
̶ و هم در این روز به ما حسنات بزرگ (و اعمال خیر با خلوص) عطا فرما و از تمام سیئات و زشتکاریها باز دار و اطراف ظرف این روز را برای ما پرساز از ستایش و سپاسگزاری خود و پاداش نیک و ذخیره آخرت و فضل و احسان خویش (در این عبارات دعاء حضرت مردم را ترغیب و تشویق می کند که قدر عمر را در یک روزتان هم بدانید و به طاعت خدا پردازید و از گناهان و عصیان حق دوری کنید که این روز به سعادت ابد شما گواهی دهد نزد خدا و ذخیره دار بقا و زاد سفر آخرت در این روز برای خود فراهم کنید و وقت پر بهای خود را به باطل نگذرانید و قدر و قیمت وقت را بدانید که چون این روز عمر شما رفت دیگر هرگز برنمی گردد و تنها عمل شما در این روز می ماند پس در آن به حسن عمل کوشید رزقنا الله و ایاکم.)
̶ پروردگارا درود فرست بر محمد و آل اطهارش و (ما را به ترک گناهان موفق بدار که) مونه و زحمت فرشتگان کرام الکاتبین (نویسندگان اعمال ما) را کمتر و آسان تر سازی (زیرا آن فرشتگان در عمل خیر ما شادند و در نوشتن گناهان و شرور ما در رنج و زحمتند) و صحیفه ی اعمال ما را از کار خیر و ثواب پر گردان و ما را نزد فرشتگان (نویسنده اعمال) به واسطه کثرت گناهان خوار و ذلیل مگردان.
̶ پروردگارا درود فرست بر محمد و آل پاکش و برای ما در هر ساعت از ساعات این روز حظی از بندگیت (یا بهره ای از مقامات بندگان خاصت) نصیب گردان و از شکر و سپاسگزاریت بهره ای عطا فرما و گواهی صادق از فرشتگان (مقرب) خود قرار ده (که در عالم ملکوت اعلی آن ملائکه مقرب گواه من در اطاعت حق باشند و مرا به عبادت و طاعت و شکرگزاری خدا یاد کنند)
̶ خدایا درود فرست بر محمد و آل پاکش و ما را (از شر شیطان انس و جن و حمله های او) از پیش رو هم از پشت سر و هم از سمت راست و چپ و از تمام جوانب ما را حفظ فرما و از معصیت خود نگهدار و به طاعت خویش هدایت کن در حالی که بکار (عشق و) محبتت سرگرم باشیم (و از حب دنیا و عشق به ما سوای خدا بیزار شویم).
̶ خدایا درود فرست بر محمد و آل پاکش و در همین روز و همین شب و در تمام روز عمر برای بکار خیر پرداختن و از کار شر دوری جستن ما را موفق بدار و به شکر و سپاسگزاری از نعمتهایت و پیروی سنن شرع و دوری و احتراز از بدعتها(ی اهل بدعت) توفیق ده و به کار امر به معروف و نهی از منکر و ترویج و حفظ آئین اسلام و محو بدعتهای باطل (و آراء اهل ضلالت) و لغزشهای آن موید فرما و به نصرت دین حق (و اهل حق) و تعظیم و اکرام آن و به ارشاد و راهنمائی گمراهان و به معاونت و کمک به ناتوانان و یاری مظلومان توفیقی کرامت فرما (در این عبارات دعا امام سجاد امت را به وظائف مهمشان آگاه می سازد که از خدا در دعا بخواهیم و در عمل بکوشیم و این اعمال که اساس دین و علل ابقاء آئین و عظمت شرع اسلام و ترویج آن است جدا انجام دهیم).
̶ پروردگارا درود فرست بر محمد و آل پاکش و این روز را (که اکنون در آن زنده ام) با میمنت و با برکت ترین ایام معبود ما قرار ده و بهترین مصاحب و رفیق ما مقرر فرما (یعنی توفیق بهترین اعمال را در این روز به ما عطا کن که از تمام روزهای حیوه ما مبارکتر باشد که روز مبارک و میمون و عید سعید حقیقی روزی است که انسان به نیکوترین کار موفق گردد و به طاعت خدا و احسان به بندگان حق توفیق یابد) و این روز را بهترین اوقات ما که در آن روز را می گذرانیم بگردان
̶ و از خشنودترین بندگانی که شب و روز بر آنان می گذرد قرار داده و از شکرگزارترین خلقت بر نعمتهای گوناگونی که عطا کردی مقرر فرما و پایدار و ثابت ترین خلق ما را بر احکام (و حقایق و سنن) شرایع خود گردان و از آنچه نهی و تحذیر فرمودی (و حرام گردانیدی) مرا دورترین کس (و موفق ترین کس بر ترک آن محرمات) بساز (خلاصه یعنی ای خدا ما را بر انجام طاعت و خیرات و اوامر شرع که رضا و خشنودی تو و خیر و سعادت ما در آن است بیش از همه کسی موفق بدار و از مناهی و محرمات و اعمال شر و گناه که موجب خشم و غضب تو است و شقاوت و عذاب ما بیش از هر کس ما را دور گردان)
̶ پروردگارا من تو را شاهد و گواه می گیرم و با آنکه گواهی تو کافی است باز همه آسمان و زمین و هر کس را در آنها مسکن داده ای از فرشتگان و سایر خلق خود در همین روز حاضر و این ساعت از عمرم و همین شب و همین مکان که اکنون قرار گرفته ام همه را بر توحید و ایمان خویش گواه و شاهد خود می گیرم که من گواهی می دهم بر آنکه همانا توئی خدای یکتائی که جز تو در ملک وجود هیچ خدائی نیست و تنها تو آن سلطانی که در همه ملک هستی به عدالت کامل بین خلق حکم می کنی و با بندگانت کمال رافت و عطوفت است توئی پادشاه ملک عالم آفرینش و مهربان به تمام خلق
̶ و باز گواهی می دهم که حضرت محمد (ص) بنده خاص (و اخص الخاص) تو و رسول اکرم و بهترین خلق تست
̶ پروردگارا تو (بهترین) درود و رحمتی که بر احدی از خلق می فرستی (کاملتر) و بیشتر از همه بر آن بزرگوار فرست بر آن روح پاک از دعای ما بهترین رحمتی که بر بنده ای از بندگانت می فرستی به آن حضرت عطا فرما و (در مقابل مراحم و احسانی که از آن بزرگوار به ما امت شده است) از ما امت بر او بهترین و گرامی ترین پاداشی که بهر پیغمبری از امتش عطا می کنی عنایت فرما
̶ که توئی بسیار عطا بخش بزرگ و آمرزنده گناه بزرگ و توئی مهربان ترین مهربانان عالم پس درود فرست بر محمد (ص) و آل (ع) نکوکار پاک طینتش که اخیار خلق و شرافتمندان عالمند.
متن مورب
الترجمة: مهدی الهی قمشهای