نماز قضای والدین به نمازهای واجبی گفته میشود که پدر یا مادر در زمان حیات خود بهجا نیاوردهاند و پس از مرگ آنان، در مواردی قضای آن بر عهده فرزند قرار میگیرد. در فقه شیعه، اصل وجوب قضای نماز پدر بر عهده پسر بزرگتر، مورد اتفاق فقیهان دانسته شده است. اما درباره اینکه «پسر بزرگتر» به چه کسی گفته میشود، میان فقیهان دیدگاههایی وجود دارد. برخی او را بزرگترین پسری میدانند که هنگام مرگ پدر یا مادر زنده است. برخی دیگر معتقدند اگر پسر بزرگتر پیش از پدر فوت کند، قضای نماز پدر بر دیگر فرزندان پسر واجب نیست.
در وجوب قضای نماز مادر، میان فقیهان اختلاف نظر وجود دارد که به تفاوت مفاد روایات این مسئله بازمیگردد. برخی فقیهان، از جمله سید ابوالقاسم خویی، قضای نماز مادر را بر فرزند واجب نمیدانند. در مقابل، برخی دیگر، مانند محقق حلی، شهید اول و سید محمدکاظم یزدی، آن را واجب دانستهاند. امام خمینی و سید علی سیستانی نیز قضای نماز مادر را واجب نمیدانند، هرچند برخی از آنان در این مسئله به احتیاط فتوا یا استحباب دادهاند. در مقابل، سید علی خامنهای قضای نماز مادر را واجب میداند.
درباره نمازهایی که قضای آنها بر عهده فرزند است نیز میان فقیهان اختلاف نظر وجود دارد. برخی فقیهان، از جمله محقق حلی، شهید اول و شهید ثانی قضای نمازهای ترکشده را تنها در صورت غیرعمدی بودن واجب میدانند. این دیدگاه را سید محمدکاظم یزدی و سید علی سیستانی نیز پذیرفتهاند. در مقابل، مشهور فقیهان، از جمله سید ابوالقاسم خوئی و امام خمینی قضای نمازهای ترکشده بهصورت عمدی را نیز واجب میدانند. دیدگاه دیگری نیز وجوب قضا را به نمازهایی محدود میکند که در بیماری منتهی به مرگ ترک شدهاند.
قضای نماز والدین لزوماً به معنای خواندن نماز توسط پسر بزرگتر نیست و در برخی دیدگاهها میتوان فرد دیگری را برای انجام آن اجیر کرد. همچنین، در برخی شرایط، انجام رایگان نماز قضا توسط فرد دیگر یا اجرای وصیت متوفی برای قضای نماز، تکلیف فرزند را ساقط میکند. بنابر فتوای سید علی سیستانی، در صورتی که فرزند به دلیل خاصی از ارث محروم باشد، قضای نماز بر او واجب نیست. همچنین، فرزند نابالغِ ممیز، در صورت توانایی انجام صحیح نماز، میتواند نماز قضای والدین را بهجا آورد.
احکام روزه قضای والدین در برخی جهات با نماز مشابه است هرچند برخی همچون سید علی سیستانی پرداخت یک مُد غذا (حدود ۷۵۰ گرم) را بجای آن کافی میدانند.