نماز مَیّت نمازی است که پیش از دفن و پس از غسل و کفن کردن بر جنازۀ مسلمانان خوانده می‌شود. نماز میت واجب کفایی بوده و پنج تکبیر دارد. در آن پس از تکبیر اول شهادتین، پس از تکبیر دوم صلوات، پس از تکبیر سوم طلب مغفرت برای مؤمنان و مسلمانان، و پس از تکبیر چهارم طلب آمرزش برای میتی که برایش نماز خوانده می‌شود، انجام می‌شود و با تکبیر پنجم نماز پایان می‌یابد. نمازگزار باید رو به قبله بایستد.
نماز میت با دیگر نمازها متفاوت است و حمد، رکوع، سجده، تشهد و سلام ندارد. همچنین در آن طهارت شرط نیست؛ ازاین‌رو می‌توان آن را بدون وضو و غسل به‌جا آورد. البته رعایت شرایط سایر نمازهای واجب در آن بهتر است.
نماز میت را می‌توان هم به‌صورت جماعت و هم به‌صورت فُرادا خواند؛ اما در جماعت، مأموم هم باید تکبیرها و دعاها را بخواند.
نماز میت نزد اهل‌سنت چهار تکبیر دارد و با سلام پایان می‌یابد.
تعریف
نماز میت، به دعاهایی و تکبیرهایی گفته می‌شود که واجب است مسلمانان پس از غسل میت و کفن و قبل از دفن بر جنازه مسلمان بخوانند. طبق منابع فقهی در نماز میت برخی از شرایط نمازهای واجب مانند طهارت شرط نیست. همچنین نماز میت سلام ندارد.
نماز میت نماز نیست
به‌گفته شهید ثانی برپایه دیدگاه مشهور میان فقیهان، نماز میت نماز به‌شمار نمی‌رود و درواقع نوعی دعا برای میت است؛ چراکه نماز بدون رکوع و سجود معنا ندارد و داشتن طهارت در هر نمازی شرط است، اما نماز میت هیچ‌یک از اینها را ندارد.
در کتاب فقه‌الرضا در روایتی از امام رضا(ع) آمده است که نماز میت، نماز نیست و فقط تکبیر است؛ زیرا نماز چیزی است که در آن رکوع و سجود باشد.
چگونگی خواندن نماز میت
برای خواندن نماز مَیِّت، جنازه میت را رو به قبله قرار می‌دهند، به‌گونه‌ای که سر میت سمت راست و پاهایش سمت چپ نمازگزار قرار گیرد. نمازگزار باید رو به قبله بایستد، فاصله زیادی با میت نداشته باشد، و نماز را ایستاده بخواند.
نمازگزار پس از نیت نماز میت، پنج تکبیر می‌گوید که پس از هریک از چهار تکبیر اول دعاهای خاصی خوانده می‌شود و با تکبیر پنجم نماز پایان می‌یابد.
پس از تکبیر اول شهادتین، پس از تکبیر دوم صلوات، پس از تکبیر سوم طلب مغفرت برای مؤمنان و مسلمانان و پس از تکبیر چهارم طلب آمرزش برای فردی که برای او نماز میت انجام می‌شود.
اذکار و دعاهایی که پس از تکبیرهای چهارگانه، ذکر شده، عبارت‌انداز:
| تکبیر | دعای مختصر | دعای مفصل |
|---|---|---|
| اول ← | اَشْهَدُ اَنْ لا الهَ الَّا اللَّهُ وَ اَنَّ مُحَمَّداً رَسوُلُ اللَّهِ | اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ الا اللَّهُ وَحْدَهُ لاشَریک لَهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ اَرْسَلَهُ بِالْحَقِّ بَشیراً وَ نَذیراً بَینَ یدَی السّاعَةِ |
| دوم← | اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ | اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ بارِک عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَارْحَمْ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ کاَفْضَلِ ما صَلَّیتَ وَ بارَکتَ وَ تَرَحَّمْتَ عَلی اِبْرهیمَ وَ آلِ اِبْرهیمَ اِنَّک حَمیدٌ مَجیدٌ وَ صَلِّ عَلی جَمیعِ الاَنْبِیآءِ وَالْمُرْسَلینَ |
| سوم← | اَللَّهُمَّ اْغفِرْ لِلْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ | اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ وَالْمُسْلِمینَ وَالْمُسْلِماتِ الاَحْیآءِ مِنْهُمْ وَالاَمْواتِ تابِعْ بَینَنا وَ بَینَهُمْ بِالْخَیراتِ اِنَّک مُجیبُ الدَّعَواتِ اِنَّک عَلی کلِّشَیئٍ قَدیرٌ |
| چهارم← | اگر میت مرد است: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِهذَا المَیت و اگر میت زن است: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِهذِهِ المَیتَةِ | اگر میت مرد است: اَللّهُمَّ اِنَّ هذا عَبْدُک وَابْنُ عَبْدِک وَابْنُ اَمَتِک نَزَلَ بِک وَ اَنْتَ خَیرُ مَنْزُولٍ بِهِ اَللّهُمَّ اِنّا لا نَعْلَمُ مِنْهُ اِلاّ خَیراً وَ اَنْتَ اَعْلَمُ بِهِ مِنّا اَللّهُمَّ اِنْ کانَ مُحْسِناً فَزِدْ فی اِحْسانِهِ وَ اِنْ کانَ مُسیئاً فَتَجاوَزْ عَنْهُ وَاغْفِرِ لَهُ اَللّهُمَّ اجْعَلْهُ عِنْدَک فی اَعْلا عِلِّیینَ وَاخْلُفْ عَلی اَهْلِهِ فِی الْغابِرینَ وَارْحَمْهُ بِرَحْمَتِک یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ و اگر میت زن است: اَللّهُمَّ اِنَّ هذِهِ اَمَتُک وَابْنَةُ عَبْدِک و ابنَةُ اَمَتِکَ نَزَلَتْ بِک وَ اَنْتَ خَیرُ مَنْزوُلٍ بِهِ اَللّهُمَّ اِنّا لا نَعْلَمُ مِنْها اِلاّ خَیراً وَ اَنْتَ اَعْلَمُ بِهامِنّا اَللّهُمَّ اِنْ کانَتْ مُحْسِنَةً فَزِدْ فی اِحْسانِها وَ اِنْ کانَتْ مُسیئةً فَتَجاوَزْ عَنْها وَاغْفِرْ لَها اَللّهُمَّ اجْعَلْها عِنْدَک فی اَعْلا عِلِّیینَ وَاخْلُفْ عَلی اَهْلِها فِی الْغابِرینَ وَارْحَمْها بِرَحْمَتِک یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ |
| پنجم← | پایان نماز | پایان نماز |
نظر فقیهان اهل سنت
نماز میت نزد اهل سنت چهار تکبیر دارد. با تکبیر اول، نماز آغاز می‌شود و پس از آن حمد خداوند خوانده می‌شود. پس از تکبیر دوم، صلوات می‌فرستند. بعد از تکبیر سوم برای میت دعا می‌کنند و با تکبیر چهارم و خواندن سلام، نماز پایان می‌یابد. البته در برخی از جزئیات این نماز در میان اهل سنت اختلاف‌نظر هست.
احکام
برخی از احکام فقهی نماز میت عبارت‌اند از:
- نماز میت، واجب کفایی است؛ ازاین‌رو اگر کسی آن را خواند، وجوبش از دیگران ساقط می‌شود.
- به‌گفته صاحب‌جواهر طبق دیدگاه مشهور فقیهان، خواندن چند نماز بر یک میت مکروه است. به‌فتوای آیت‌الله سیستانی این کراهت ثابت نشده است و اگر میت از اهل علم و تقوا باشد، مکروه نیست.
- نماز میت را می‌توان و مستحب است به جماعت خواند، ولی مأموم باید تکبیرها و دعاها را خودش بخواند.
- نماز میت بر بدن مسلمانی که به سن شش سالگی رسیده است، واجب است.
- بر جنازه کافر و ناصبی نماز گزارده نمی‌شود.
- در نماز میت، طهارت از حدث اکبر و حدث اصغر لازم نیست. البته رعایت شرایط سایر نمازهای واجب در آن بهتر است.
- نماز میت باید قبل از دفن و پس از غسل و کفن خوانده شود.
- اگر مسلمانی بدون نماز دفن شود، باید بر قبرش نماز خوانده شود.
- می‌توان یک نماز میت را بر چند میت با هم خواند.
- خواندن نماز میت در مساجد مکروه است. برخی از مراجع مسجدالحرام را از این حکم استثنا کرده‌‌اند، اما برخی دیگر این استثنا را نپذیرفته‌اند.
- نماز میت را می‌توان با کفش هم به‌جا آورد، هرچند مستحب است که بدون کفش خوانده شود.
- نماز میت اذان و اقامه ندارد.
- حداقل دعایی که در تکبیرات واجب است به عربی خوانده می‌شود و اضافه برآن را می‌توان به زبان غیر عربی مانند فارسی خواند.
نماز میت غیابی
نماز میت غیابی خواندن نماز بر جنازه‌ای است که در نزد نمازگزاران نبوده و در مکانی دیگر باشد. عالمان شیعه خواندن نماز میت بر جنازه غائب را جایز نمی‌دانند. در فقه شیعه یکی از شرائط نماز میت این است که جنازه در مقابل نمازگزاران قرار داشته باشد. این شرط را مورد اتفاق عالمان شیعه دانسته و ادله مختلفی از جمله روایات بر آن دلالت دارند. شرط حضور جنازه در نماز میت را علت جایز نبودن نماز میت غیابی دانسته‌اند.
نماز میت‌های تاریخی
نماز میت بر جنازه حضرت زهرا(س) و نماز میت بر جنازه امام خمینی و سید علی خامنه‌ای از نماز میت‌هایی است که هریک از جنبه‌ای مورد توجه بوده است:
به‌گفته مورخان حضرت علی(ع)، همسرش فاطمه را شبانه غسل داد و بر پیکرش نماز خواند. به‌گزارش طبرسی، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، مقداد، سلمان فارسی، ابوذر غفاری، عمار بن یاسر، عقیل بن ابی‌طالب، زبیر بن عوام، بُرَیده بن حصیب اسلمی و تعدادی از بنی‌هاشم در نماز بر جنازه حضرت زهرا(س) شرکت داشتند. علت این کار این بود که فاطمه(س) به علی(ع) وصیت کرده بود که او را شبانه تشییع کند تا افرادی که به او ستم کرده بودند، در تشییع جنازه‌اش حاضر نشوند و بر پیکرش نماز نخوانند.
نماز بر پیکر امام خمینی و سید علی خامنه‌ای، از رهبران جمهوری اسلامی ایران، از پرجمعیت‌ترین نمازهای میت تاریخ به‌شمار آمده است. نماز بر پیکر امام خمینی در خرداد سال ۱۳۶۸ش به‌امامت سید محمدرضا گلپایگانی اقامه شد. همچنین پس از شهادت سید علی خامنه‌ای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در تیرماه ۱۴۰۵ش در شهرهای تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد به‌صورت جداگانه نماز میت بر پیکر وی اقامه شد. در تهران نماز به امامت جعفر سبحانی و در قم، در ۱۶ تیر ۱۴۰۵ش به امامت عبدالله جوادی آملی در مسجد جمکران برگزار شد. در شهر قم به‌دلیل حضور گسترده مردم، صفوف نماز از مسجد جمکران تا حرم حضرت معصومه(س) امتداد یافت. مراسم تشییع پیکر این دو رهبر ایران نیز از پرجمعیت‌ترین تشییع‌های تاریخ دانسته شده است. براساس گزارش‌ها، در تشییع سید علی خامنه‌ای در مجموع ۴۰ تا ۴۳ میلیون نفر شرکت کردند.
- کفن
- دفن
- تلقین میت
- غسل میت
- حنوط
یادداشت