قیام در اصطلاح فقهی به معنای ایستادن است و یکی از واجبات یازدهگانه نماز محسوب میشود. چهار مورد از اعمال نماز که در حالت قیام انجام میشود:
- تکبیرة الاحرام: ایستادن برای گفتن الله اکبر در ابتدای نماز.
- قیام متصل به رکوع: ایستادن قبل از رفتن به رکوع.
- قیام هنگام قرائت: ایستادن برای خواندن حمد و سوره یا تسبیحات اربعه.
- قیام بعد از رکوع: ایستادن پس از برخاستن از رکوع.
به گفته فقیهان، قیام اول و دوم (تکبیرة الاحرام و قبل از رکوع) رکن نماز هستند. یعنی اگر عمداً یا سهواً کم یا زیاد شوند، نماز باطل است. قیام سوم و چهارم (هنگام قرائت و بعد از رکوع) از واجبات نماز هستند. اگر سهواً کم یا زیاد شوند، نماز باطل نمیشود.
فقیهان احکامی را برای قیامِ نماز بیان کردهاند که برخی از آنها عبارتاند از:
- در حالت قیام، بدن باید صاف باشد و نباید به جایی تکیه داد.
- افرادی که قادر به ایستادن کامل نیستند، باید حداقل در دو قیام رکنی (تکبیرة الاحرام و قبل از رکوع) بایستند.
- حرکات جزئی دست در حالت قیام، نماز را باطل نمیکند.
- اگر خواندن تشهد فراموش شود و فرد بایستد، چنانچه قبل از رکوع یادش بیاید، باید بنشیند، تشهد را بخواند و سپس نماز را ادامه دهد. برخی مراجع برای این قیام بیمورد، سجده سهو را لازم میدانند.
- نمازهای مستحبی را میتوان نشسته خواند، اما ثواب آن نصف میشود.
- نماز استیجاری را نمیتوان نشسته خواند.