وَقَالَ (عليه السلام): لَقَدْ عُلِّقَ بِنِيَاطِ هَذَا الْإِنْسَانِ بَضْعَةٌ هِيَ أَعْجَبُ مَا فِيهِ: وَذَلِكَ الْقَلْبُ. وَذَلِكَ أَنَّ لَهُ مَوَادَّ مِنَ الْحِكْمَةِ وَأَضْدَاداً مِنْ خِلَافِهَا؛ فَإِنْ سَنَحَ لَهُ الرَّجَاءُ أَذَلَّهُ الطَّمَعُ، وَإِنْ هَاجَ بِهِ الطَّمَعُ أَهْلَكَهُ الْحِرْصُ، وَإِنْ مَلَكَهُ الْيَأْسُ قَتَلَهُ الْأَسَفُ، وَإِنْ عَرَضَ لَهُ الْغَضَبُ اشْتَدَّ بِهِ الْغَيْظُ، وَإِنْ أَسْعَدَهُ الرِّضَى نَسِيَ التَّحَفُّظَ، وَإِنْ غَالَهُ الْخَوْفُ شَغَلَهُ الْحَذَرُ، وَإِنِ اتَّسَعَ لَهُ الْأَمْرُ [الأمن] اسْتَلَبَتْهُ الْغِرَّةُ [العزّة]، وَإِنْ أَفَادَ مَالًا أَطْغَاهُ الْغِنَى، وَإِنْ أَصَابَتْهُ مُصِيبَةٌ فَضَحَهُ الْجَزَعُ، وَإِنْ عَضَّتْهُ الْفَاقَةُ شَغَلَهُ الْبَلَاءُ، وَإِنْ جَهَدَهُ الْجُوعُ قَعَدَ بِهِ الضَّعْفُ، وَإِنْ أَفْرَطَ بِهِ الشِّبَعُ كَظَّتْهُ الْبِطْنَةُ؛ فَكُلُّ تَقْصِيرٍ بِهِ مُضِرٌّ وَكُلُّ إِفْرَاطٍ لَهُ مُفْسِد.
و گفت (علیه السلام): قطعاً به این انسان چیزهایی آویزان شده است که شگفتانگیزترین چیزی در اوست: و آن قلب است. و این به این دلیل است که برای او مواد حکمت و ضدی از مخالفان دارد؛ اگر امید به او فراهم شود، طمع او را ذلیل میکند، و اگر طماعت در او برانگیخته شود، حرص او را نابود میکند، و اگر یأس او را در بگیرد، حزن او را میکشد، و اگر خشم به او ظاهر شود، غضب با او شدت میگیرد، و اگر رضت او را خوشحال کند، حفظ را فراموش میکند، و اگر خوف او را در بگیرد، احتیاط او را مشغول میکند، و اگر امر [امن] برای او گسترده شود، غرور [عزت] او را میرباید، و اگر مال به او رسد، غنای او را به بیراهه میبرد، و اگر مصیبتی او را بگیرد، جست او را آشکار میکند، و فقر او را بخورد، بلاء او را مشغول میکند، و اگر گرسنگی او را به زحمت اندازد، ضعف با او بنشیند، و اگر شباع او را افراط کند، نفخ شکم او را آزار میدهد؛ پس هر تقصیر در او زیانآور است و هر افراطی برای او فاسد است.