وَنَاظِرُ قَلْبِ اللَّبِيبِ بِهِ يُبْصِرُ أَمَدَهُ وَيَعْرِفُ غَوْرَهُ وَ نَجْدَهُ. دَاعٍ دَعَا وَرَاعٍ رَعَى، فَاسْتَجِيبُوا لِلدَّاعِي وَاتَّبِعُوا الرَّاعِيَ. قَدْ خَاضُوا بِحَارَ الْفِتَنِ وَأَخَذُوا بِالْبِدَعِ دُونَ السُّنَنِ وَأَرَزَ الْمُؤْمِنُونَ وَنَطَقَ الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ. نَحْنُ الشِّعَارُ وَالْأَصْحَابُ وَالْخَزَنَةُ وَالْأَبْوَابُ وَلَا تُؤْتَى الْبُيُوتُ إِلَّا مِنْ أَبْوَابِهَا فَمَنْ أَتَاهَا مِنْ غَيْرِ أَبْوَابِهَا سُمِّيَ سَارِقاً.
منها: فِيهِمْ كَرَائِمُ الْقُرْآنِ وَهُمْ كُنُوزُ الرَّحْمَنِ إِنْ نَطَقُوا صَدَقُوا وَإِنْ صَمَتُوا لَمْ يُسْبَقُوا. فَلْيَصْدُقْ رَائِدٌ أَهْلَهُ وَلْيُحْضِرْ عَقْلَهُ وَلْيَكُنْ مِنْ أَبْنَاءِ الْآخِرَةِ فَإِنَّهُ مِنْهَا قَدِمَ وَإِلَيْهَا يَنْقَلِبُ.
فَالنَّاظِرُ بِالْقَلْبِ الْعَامِلُ بِالْبَصَرِ يَكُونُ مُبْتَدَأُ عَمَلِهِ أَنْ يَعْلَمَ أَعَمَلُهُ عَلَيْهِ أَمْ لَهُ؟ فَإِنْ كَانَ لَهُ مَضَى فِيهِ وَإِنْ كَانَ عَلَيْهِ وَقَفَ عَنْهُ.
فَإِنَّ الْعَامِلَ بِغَيْرِ عِلْمٍ كَالسَّائِرِ عَلَى غَيْرِ طَرِيقٍ، فَلَا يَزِيدُهُ بُعْدُهُ عَنِ الطَّرِيقِ الْوَاضِحِ إِلَّا بُعْداً مِنْ حَاجَتِهِ، وَالْعَامِلُ بِالْعِلْمِ كَالسَّائِرِ عَلَى الطَّرِيقِ الْوَاضِحِ؛ فَلْيَنْظُرْ نَاظِرٌ أَسَائِرٌ هُوَ أَمْ رَاجِعٌ.
وَاعْلَمْ أَنَّ لِكُلِّ ظَاهِرٍ بَاطِناً عَلَى مِثَالِهِ، فَمَا طَابَ ظَاهِرُهُ طَابَ بَاطِنُهُ وَمَا خَبُثَ ظَاهِرُهُ خَبُثَ بَاطِنُهُ. وَقَدْ قَالَ الرَّسُولُ الصَّادِقُ صلى الله عليه وآله إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْعَبْدَ وَيُبْغِضُ عَمَلَهُ وَيُحِبُّ الْعَمَلَ وَيُبْغِضُ بَدَنَهُ.
وَاعْلَمْ أَنَّ لِكُلِّ عَمَلٍ نَبَاتاً وَكُلُّ نَبَاتٍ لَا غِنَى بِهِ عَنِ الْمَاءِ وَالْمِيَاهُ مُخْتَلِفَةٌ، فَمَا طَابَ سَقْيُهُ طَابَ غَرْسُهُ وَحَلَتْ ثَمَرَتُهُ، وَمَا خَبُثَ سَقْيُهُ خَبُثَ غَرْسُهُ وَأَمَرَّتْ ثَمَرَتُهُ.
و ناظر قلب دانا با او، آیندهاش را میبیند و پستی و بلندایش را میشناسد. دعوتکنندهای دعوت کرد و راعیای چرید، پس به دعوتکننده پاسخ دهید و راعی را پیروی کنید. آنها در دریاهای فتنه شنا کردهاند و بدعتها را بر سنتها برگزیدهاند و مؤمنان ساکت شدهاند و گمراهان منکران سخن گفتهاند. ما نشانه و یاران و خزانهداران و دروازهها هستیم، و خانهها از دروازههایشان باز نمیشود، پس هر که از غیر دروازههایش وارد شود، دزد نامیده میشود.
از آن: در آنها کرامات قرآن و آنها گنجهای رحمن هستند، اگر سخن بگوند راست میگویند و اگر ساکت باشند، پیشی نمیگیرند. پس راستگو باشد کسی که اهلش را دعوت میکند و عقلش را حاضر کند و از اهل آخرت باشد، زیرا از آنجا آمده و به آنجا بازمیگردد.
پس ناظر با قلب و کارگر با چشم، کارش این است که بداند کارش بر اوست یا برایش؟ اگر برایش باشد، در آن پیش میرود و اگر بر اوست، از آن دست میکشد.
و کارگر بدون دانش مانند راهرویی است که بر راه روشن راه نمیرود، پس فاصلهاش از راه روشن جز فاصلهی نیازش به او نمیافزاید، و کارگر با دانش مانند راهرویی است که بر راه روشن راه میرود؛ پس ناظری ببیند که او راهرو است یا بازمیگردد.
و بدان که هر ظاهری باطنی دارد مانند خودش، پس چه ظاهرش پاک باشد، باطنش پاک است و چه ظاهرش پلید باشد، باطنش پلید است. و پیامبر راستگوی صلی الله علیه و آلش فرمودند: خدا بنده را دوست دارد و کارش را دوست ندارد و کار را دوست دارد و بدنش را دوست ندارد.
و بدان که هر کاری گیاهی دارد و هر گیاهی بدون آب به درد نمیخورد و آبها مختلف است، پس چه آبیاری آن پاک باشد، کاشتهاش پاک میشود و