الغاية من البعثة
فَبَعَثَ اللَّهُ مُحَمَّداً صلى الله عليه وآله بِالْحَقِّ لِيُخْرِجَ عِبَادَهُ مِنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ إِلَى عِبَادَتِهِ وَمِنْ طَاعَةِ الشَّيْطَانِ إِلَى طَاعَتِهِ، بِقُرْآنٍ قَدْ بَيَّنَهُ وَأَحْكَمَهُ لِيَعْلَمَ الْعِبَادُ رَبَّهُمْ إِذْ جَهِلُوهُ وَلِيُقِرُّوا بِهِ بَعْدَ إِذْ جَحَدُوهُ وَلِيُثْبِتُوهُ بَعْدَ إِذْ أَنْكَرُوهُ. فَتَجَلَّى لَهُمْ سُبْحَانَهُ فِي كِتَابِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَكُونُوا رَأَوْهُ بِمَا أَرَاهُمْ مِنْ قُدْرَتِهِ وَخَوَّفَهُمْ مِنْ سَطْوَتِهِ وَكَيْفَ مَحَقَ مَنْ مَحَقَ بِالْمَثُلَاتِ وَاحْتَصَدَ مَنِ احْتَصَدَ بِالنَّقِمَاتِ.
الزمان المقبِل
وَإِنَّهُ سَيَأْتِي عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِي زَمَانٌ لَيْسَ فِيهِ شَيْءٌ أَخْفَى مِنَ الْحَقِّ وَلَا أَظْهَرَ مِنَ الْبَاطِلِ وَلَا أَكْثَرَ مِنَ الْكَذِبِ عَلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَلَيْسَ عِنْدَ أَهْلِ ذَلِكَ الزَّمَانِ سِلْعَةٌ أَبْوَرَ مِنَ الْكِتَابِ إِذَا تُلِيَ حَقَّ تِلَاوَتِهِ وَلَا أَنْفَقَ مِنْهُ إِذَا حُرِّفَ عَنْ مَوَاضِعِهِ، وَلَا فِي الْبِلَادِ شَيْءٌ أَنْكَرَ مِنَ الْمَعْرُوفِ وَلَا أَعْرَفَ مِنَ الْمُنْكَرِ، فَقَدْ نَبَذَ الْكِتَابَ حَمَلَتُهُ وَتَنَاسَاهُ حَفَظَتُهُ، فَالْكِتَابُ يَوْمَئِذٍ وَأَهْلُهُ طَرِيدَانِ مَنْفِيَّانِ وَصَاحِبَانِ مُصْطَحِبَانِ فِي طَرِيقٍ وَاحِدٍ لَا يُؤْوِيهِمَا مُؤْوٍ، فَالْكِتَابُ وَأَهْلُهُ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ فِي النَّاسِ وَلَيْسَا فِيهِمْ وَمَعَهُمْ وَلَيْسَا مَعَهُمْ، لِأَنَّ الضَّلَالَةَ لَا تُوَافِقُ الْهُدَى وَإِنِ اجْتَمَعَا، فَاجْتَمَعَ الْقَوْمُ عَلَى الْفُرْقَةِ وَافْتَرَقُوا [عَنِ] عَلَى الْجَمَاعَةِ كَأَنَّهُمْ أَئِمَّةُ الْكِتَابِ وَلَيْسَ الْكِتَابُ إِمَامَهُمْ، فَلَمْ يَبْقَ عِنْدَهُمْ مِنْهُ إِلَّا اسْمُهُ وَلَا يَعْرِفُونَ إِلَّا خَطَّهُ وَزَبْرَهُ. وَمِنْ قَبْلُ مَا [مَثَلُوا] مَثَّلُوا بِالصَّالِحِينَ كُلَّ مُثْلَةٍ وَسَمَّوْا صِدْقَهُمْ عَلَى اللَّهِ فِرْيَةً وَجَعَلُوا فِي الْحَسَنَةِ عُقُوبَةَ السَّيِّئَةِ. وَإِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِطُولِ آمَالِهِمْ وَتَغَيُّبِ آجَالِهِمْ، حَتَّى نَزَلَ بِهِمُ الْمَوْعُودُ الَّذِي تُرَدُّ عَنْهُ الْمَعْذِرَةُ وَتُرْفَعُ عَنْهُ التَّوْبَةُ وَتَحُلُّ مَعَهُ الْقَارِعَةُ وَالنِّقْمَةُ.
عِظَةُ الناس
أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ مَنِ اسْتَنْصَحَ اللَّهَ وُفِّقَ وَمَنِ اتَّخَذَ قَوْلَهُ دَلِيلًا هُدِيَ لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ، فَإِنَّ جَارَ اللَّهِ آمِنٌ وَعَدُوَّهُ خَائِفٌ. وَإِنَّهُ لَا يَنْبَغِي لِمَنْ عَرَفَ عَظَمَةَ اللَّهِ أَنْ يَتَعَظَّمَ فَإِنَّ رِفْعَةَ الَّذِينَ يَعْلَمُونَ مَا عَظَمَتُهُ أَنْ يَتَوَاضَعُوا لَهُ وَسَلَامَةَ الَّذِينَ يَعْلَمُونَ مَا قُدْرَتُهُ أَنْ يَسْتَسْلِمُوا لَهُ. فَلَا تَنْفِرُوا مِنَ الْحَقِّ نِفَارَ الصَّحِيحِ مِنَ الْأَجْرَبِ وَالْبَارِئِ مِنْ ذِي السَّقَمِ. وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ لَنْ تَعْرِفُوا الرُّشْدَ حَتَّى تَعْرِفُوا الَّذِي تَرَكَهُ وَلَنْ تَأْخُذُوا بِمِيثَاقِ الْكِتَابِ حَتَّى تَعْرِفُوا الَّذِي نَقَضَهُ وَلَنْ تَمَسَّكُوا بِهِ حَتَّى تَعْرِفُوا الَّذِي نَبَذَهُ؛ فَالْتَمِسُوا ذَلِكَ مِنْ عِنْدِ أَهْلِهِ، فَإِنَّهُمْ عَيْشُ الْعِلْمِ وَمَوْتُ الْجَهْلِ هُمُ الَّذِينَ يُخْبِرُكُمْ حُكْمُهُمْ عَنْ عِلْمِهِمْ وَصَمْتُهُمْ عَنْ مَنْطِقِهِمْ وَظَاهِرُهُمْ عَنْ بَاطِنِهِمْ، لَا يُخَالِفُونَ الدِّينَ وَلَا يَخْتَلِفُونَ فِيهِ فَهُوَ بَيْنَهُمْ شَاهِدٌ صَادِقٌ وَصَامِتٌ نَاطِق.
غایت بعثت
پس خداوند محمد را صلی الله علیه و آله با حق فرستاد تا بندگانش را از عبارتان-idols عبادت خود به عبادت خود و از طاعت شیطان به طاعت خود درآورد، با قرآنی که آن را بیان و محکم کرد تا بندگان پروردگارشان را بشناسند، چون نادانسته بودند و پس از انکار او بپذیرند و پس از تکذیب او تأیید کنند. پس برایشان در کتابش جلوه یافت، بدون آنکه او را ببینند، با آنچه از قدرت خود به آنها نشان داد و از سلطنتش ترسانید و چگونه کسانی را که نابود کرد، با مثالها نابود کرد و کسانی را که از بین برد، با انتقامها از بین برد.
زمان آینده
و پس از من زمانی بر شما خواهد آمد که در آن چیزی پنهانتر از حق و آشکارتر از باطل و بیشتر از دروغ بر خداوند و رسولش نیست، و در آن زمان، مردم کالایی ارزشمندتر از کتاب ندارند، هنگامی که حق تلاوتش خوانده شود و هیچکس به اندازه او هنگام تحریف از جایگاهش، انفاق نمیکند، و در سرزمینها چیزی منکرتر از معروف و آشکارتر از منکر نیست، پس کتابش را حملکنندگانش رها کرده و حفاظش فراموش کردهاند. پس در آن روز، کتاب و اهلش گریزان و راندهشده و همراهان یکدیگر در یک راه هستند که پناهگاهی برای آنها نیست. پس کتاب و اهلش در میان مردمند، ولی در میانشان نیستند و با آنها نیستند، چون گمراهی با هدایت سازگار نیست، هرچند با هم جمع شوند. پس مردم بر فرقه جمع شدند و از جمع پراکنده شدند، گویی آنها امامان کتابند، ولی کتاب امامشان نیست. پس جز نامش با آنها نمانده و جز خط و زبر آن را نمیشناسند. و پیش از این، آنها با صالحان هر مثالی را آوردند و راستگوییشان را بر خداوند افترا گفتند و در نیکی، مجازات بدی قرار دادند. و پیش از شما، کسانی به طول امال و تأخیر اجل هلاک شدند، تا وعدهای که عذر از آن رد میشود و توبه از آن پذیرفته میشود و با آن قارعه و انتقام فرود میآید، بر آنها نازل شد.
عظت مردم
ای مردم، هرکه خداوند را نصیحت کند، موفق و هرکه سخنش را راهنما قرار دهد، به آن که راستتر است، هدایت میشود. که جار خداوند امن و دشمنش ترس دارد. و برای کسی که عظمت خداوند را شناخت، مناسب نیست که متکبر شود، بلکه بلندگی کسانی که عظمت او را میدانند، این است که برای او فروتنی کنند و سلامت کسانی که قدرت او را میدانند، این است که تسلیم او شوند. پس از حق مانند سالم از بیمار و پاک از بیمار گریز مکن. و بدانید که شما تا آن را که رها کرده را نشناسید، رشد را نخواهید شناخت و تا آن را که نقض کرده را نشناسید، به عهد کتاب نگیرید و تا آن را که رها کرده را نشناسید، به آن چنگ نخواهید زد؛ پس آن را از نزد اهلش بطلبید، که آنها عیش دانش و مرگ جهلند. آنها هستند که حکمشان از دانششان و خاموشیشان از منطقشان و ظاهرشان باطنشان را به شما خبر میدهند. با دین مخالف نیستند و در آن اختلاف نمیکنند، پس بین آنها شاهدی راستگو و خاموش گوینده است.