يوم القيامة
وَذَلِكَ يَوْمٌ يَجْمَعُ اللَّهُ فِيهِ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ لِنِقَاشِ الْحِسَابِ وَجَزَاءِ الْأَعْمَالِ خُضُوعاً قِيَاماً قَدْ أَلْجَمَهُمُ الْعَرَقُ وَرَجَفَتْ بِهِمُ الْأَرْضُ، فَأَحْسَنُهُمْ حَالًا مَنْ وَجَدَ لِقَدَمَيْهِ مَوْضِعاً وَلِنَفْسِهِ مُتَّسَعاً.
حال مقبلة على الناس
فِتَنٌ كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ لَا تَقُومُ لَهَا قَائِمَةٌ وَلَا تُرَدُّ لَهَا رَايَةٌ، تَأْتِيكُمْ مَزْمُومَةً مَرْحُولَةً، يَحْفِزُهَا قَائِدُهَا وَيَجْهَدُهَا رَاكِبُهَا، أَهْلُهَا قَوْمٌ شَدِيدٌ كَلَبُهُمْ قَلِيلٌ سَلَبُهُمْ، يُجَاهِدُهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَوْمٌ أَذِلَّةٌ عِنْدَ الْمُتَكَبِّرِينَ، فِي الْأَرْضِ مَجْهُولُونَ وَفِي السَّمَاءِ مَعْرُوفُونَ. فَوَيْلٌ لَكِ يَا بَصْرَةُ عِنْدَ ذَلِكِ مِنْ جَيْشٍ مِنْ نِقَمِ اللَّهِ لَا رَهَجَ لَهُ وَلَا حَسَّ وَسَيُبْتَلَى أَهْلُكِ بِالْمَوْتِ الْأَحْمَرِ وَالْجُوعِ الْأَغْبَرِ!
روز قیامت
و آن روزی است که خدا در آن اولیان و آخریان را برای گفتگو درباره حساب و پاداش اعمال گرد میآورد، با خضوع و ایستاده، عرق زبانشان بسته و زمین زیر آنان لرزید، پس بهترین حالت کسی است که برای پایهایش جایگاهی یافت و برای خودش گشایشی یافت.
حال مقبله بر مردم
فتنههایی مانند تکههای تاریکی شب که برابرش برپا نشود و پرچش بازگردانده نشود، به سوی شما آمده، با رهبرش تشویق شده و سوارش تلاش میکند، ایشان قومی شدید هستند، ضعفشان کم است و غنیمتشان زیاد، قومی خوار در برابر متکبران، در راه خدا با آنان میجنگند، در زمین ناشناس و در آشکار هستند. پس وای بر تو ای بصره، در آن روز از لشکر خشم خدا که نه رهی دارد و نه حس، و قومت را با مرمز سرخ و گرسنگی سیاه آزمایش خواهد کرد!
در زهد از دنیا
ای مردم، به دنیا نگاه کنید چون نگاه زاهدان در آن، که از آن رویگردان هستند، زیرا با خداوند، به زودی ساکن ثابت را برمیدارد و خوشگذار امن را اندوهگین میکند، آنکه از آن رویگردان شد، بازنمیگردد و چه خواهد آمد، انتظار نمیرود. شادیاش با غم آمیخته و مردانگی در آن به ضعف و زوال گراییده، پس شما را به زیباییاش فریب ندهد، زیرا کم از آن همراهتان میشود. خداوند مردی را رحمت کند که اندیشید و عبرت گرفت و عبرت گرفت و بینش یافت، گویی آنچه از دنیا است، به زودی نبوده و آنچه از آخرت است، از دیرباز بوده، و هر شمارشی نابود و هر انتظاری فرا رسیده و هر فرا رسیده نزدیک و در دسترس است.
صفه عالم
عالم کسی است که قدرتش را شناخته و جهل کافی است که کسی قدرت خود را نشناسد، و از نزد خداوند عالی، از نزدترین مردگان برایش، بندهای است که خداوند او را به خود واگذار کرده، از راه حق انحراف کرده و بدون راه راه میرود، اگر به کشت دنیا دعوت شود، عمل میکند و اگر به کشت آخرت دعوت شود، کسل میشود، گویی آنچه برای او واجب است و آنچه به آن نظر دارد، از او ساقط است!
آخر زمان
و از آن: و آن زمانی است که در آن جز هر مؤمنی نمانده است، اگر شناخته نشود و غایب باشد، دنبالش نمیروند، آنان چراغهای هدایت و علائم راه هستند، نه چراغهای سربالا و نه راههای پراکنده، خداوند برایشان درهای رحمت خود را گشوده و از آنان بلا خشم خود را برداشته. ای مردم، زمانی بر شما خواهد آمد که اسلام مانند ظرف با آنچه درش هست، لرزیده میشود. ای مردم، خداوند شما را از ظلم در امان داشته، اما شما را از آزمایش در امان نداشته، و عالیگفتار گفت: «در آن نشانههایی است و ما را آزمایش میکنند».